شرح مسئله و اهداف شرکت برای تعریف پروژه

در نظام مالی سنتی، فرایند وثیقه‌گذاری و تأمین اعتبار (Collateralization) به شدت متمرکز، زمان‌بر و متکی بر واسطه‌های مالی است. بانک‌ها و مؤسسات اعتباری برای اعطای تسهیلات نیازمند بررسی‌های پیچیده، ارزیابی دستی دارایی‌ها و وجود ضمانت‌های متعدد هستند. این ساختار سنتی باعث کاهش سرعت گردش اعتبار، افزایش هزینه خدمات مالی و محدود شدن دسترسی کسب‌وکارهای کوچک و متوسط به منابع مالی می‌شود.

در مقابل، فناوری مالی غیرمتمرکز (DeFi) با استفاده از قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) امکان ایجاد یک سیستم وام‌دهی و وثیقه‌گذاری خودکار را فراهم می‌کند که در آن، وثیقه‌ها به صورت دیجیتال و شفاف نگهداری و مدیریت می‌شوند. پروژه حاضر با هدف طراحی و توسعه سکوی بومی وثیقه‌پذیری غیرمتمرکز در چارچوب قوانین مالی ایران تعریف شده است تا بتواند بستر لازم برای اعطای تسهیلات، وام‌های خرد و مدیریت ریسک در اکوسیستم‌های فین‌تک را فراهم کند.

اهداف کلیدی پروژه شامل موارد زیر است:

• تحقیق و توسعه مدل بومی وثیقه‌پذیری دیجیتال سازگار با نظام بانکی ایران
• طراحی قراردادهای هوشمند برای ثبت، ارزیابی و آزادسازی وثایق به‌صورت خودکار
• ایجاد زیرساخت فنی برای اتصال به پلتفرم‌های DeFi داخلی و ریال دیجیتال
• طراحی سیستم امتیازدهی و ریسک‌سنجی بر اساس داده‌های تراکنشی کاربران
• افزایش شفافیت در چرخه اعتبار و کاهش ریسک‌های اعتباری از طریق فناوری بلاک‌چین
  
  

این پروژه می‌تواند نقش مکملی برای سایر اجزای سکوی DeFi ملی ایفا کند و با فراهم‌سازی چارچوبی شفاف و امن برای وثیقه‌گذاری، مسیر وام‌دهی دیجیتال را در کشور هموار سازد.

چالش‌های فنی و تخصصی پروژه

1. ارزیابی و توکنیزه‌کردن دارایی‌ها: یکی از چالش‌های اصلی، تبدیل دارایی‌های فیزیکی یا مالی (مانند سپرده، اوراق یا رمزارزها) به توکن‌های دیجیتال (Tokenized Assets) است که بتوانند نقش وثیقه در قراردادهای هوشمند ایفا کنند.
2. طراحی قراردادهای هوشمند وثیقه‌ای: این قراردادها باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که در صورت کاهش ارزش وثیقه، فرآیند Liquidation به‌صورت خودکار و بدون مداخله انسانی انجام شود.
3. یکپارچگی با سیستم‌های بانکی و ریال دیجیتال: برای پذیرش در سطح نظام مالی کشور، سکوی وثیقه‌پذیری باید با سامانه‌های بانکی و کیف پول‌های مجاز قابل ادغام باشد.
   
   
4. ریسک نوسانات بازار و مدل مدیریت آن: طراحی الگوریتم‌هایی برای محاسبه ارزش لحظه‌ای وثیقه‌ها، محاسبه نسبت وام به وثیقه (Loan to Value Ratio – LTV) و مدیریت ریسک نقدینگی ضروری است.
5. رعایت الزامات نظارتی و امنیتی: پروژه باید امکان ردیابی تراکنش‌ها، شناسایی کاربران و انطباق با مقررات ضدپولشویی (AML) و احراز هویت (KYC) را فراهم کند.
   
   
6. طراحی ماژول‌های مرحله‌ای توسعه:
   
   
   • فاز ۱: تحقیق در مدل‌های DeFi جهانی در حوزه Collateralization
   • فاز ۲: طراحی معماری مفهومی و مدل داده وثیقه‌های دیجیتال
   • فاز ۳: توسعه قراردادهای هوشمند وثیقه‌گذاری و بازپرداخت خودکار
   • فاز ۴: اتصال به ریال دیجیتال و پلتفرم‌های وام‌دهی بومی
   • فاز ۵: تست امنیت، پایش عملکرد و ارائه مدل تجاری
     
     

نوآوری محصول نسبت به محصولات مشابه در کشور/شرکت

1. اولین مدل بومی وثیقه‌پذیری غیرمتمرکز در ایران: این پروژه نخستین تلاش رسمی برای تعریف سازوکار وثیقه‌گذاری دیجیتال در چارچوب مالی و حقوقی کشور است که از فناوری بلاک‌چین بهره می‌گیرد.
2. استفاده از دارایی‌های متنوع به‌عنوان وثیقه: علاوه بر رمزارزها، دارایی‌های دیگری مانند سپرده بانکی، توکن املاک، یا داده‌های اعتبارسنجی کاربران می‌تواند در قالب وثیقه دیجیتال مورد استفاده قرار گیرد.
3. نوآوری در مدیریت ریسک خودکار: طراحی سیستم Liquidation هوشمند که در صورت کاهش ارزش وثیقه، به‌صورت خودکار تسویه انجام دهد و از زیان کاربران جلوگیری کند.
4. ادغام با اکوسیستم ریال دیجیتال: امکان استفاده از ریال دیجیتال برای بازپرداخت وام یا تأمین نقدینگی، مزیت منحصربه‌فردی نسبت به مدل‌های جهانی فراهم می‌کند.
5. ایجاد مدل شفاف اعتبارسنجی و کاهش ریسک اطلاعاتی: داده‌های تراکنشی کاربران به صورت رمزنگاری‌شده در شبکه نگهداری شده و برای بهبود مدل‌های اعتبارسنجی استفاده می‌شود.
6. رویکرد بومی در کنترل و نظارت: برخلاف پلتفرم‌های جهانی مانند MakerDAO یا Compound که فاقد نظارت قانونی هستند، این پلتفرم با مدل نظارت هوشمند (RegTech) طراحی می‌شود تا قابلیت ردیابی و کنترل تراکنش‌ها برای نهادهای نظارتی فراهم گردد.
   
   

مقیاس پروژه

مقیاس فنی: در مرحله نخست، پروژه می‌تواند در محیط Sandbox بانک مرکزی اجرا شود و پس از ارزیابی عملکرد، در مقیاس ملی و در تعامل با سایر پلتفرم‌های DeFi داخلی گسترش یابد. زیرساخت ماژولار آن امکان اضافه‌کردن انواع وثیقه و مدل‌های جدید وام‌دهی را فراهم می‌کند.

مقیاس اقتصادی: این پروژه می‌تواند به گسترش وام‌دهی خرد، کاهش نیاز به وثایق سنگین، تسهیل دسترسی به منابع مالی برای کسب‌وکارهای کوچک و ایجاد یک بازار ثانویه برای دارایی‌های توکنیزه‌شده کمک کند.

کاربران نهایی:

• شرکت‌های فین‌تک و پلتفرم‌های وام‌دهی آنلاین
• بانک‌ها و مؤسسات اعتباری برای مدیریت ریسک اعتباری
• کاربران حقیقی که قصد دارند دارایی‌های خود را به وثیقه دیجیتال تبدیل کنند
  
  

تأثیر کلان:

• توسعه زیرساخت وام‌دهی شفاف و سریع مبتنی بر فناوری بلاک‌چین
• افزایش شمول مالی و دسترسی عموم به اعتبار
• ارتقای استقلال فناوری مالی کشور در حوزه وام‌دهی و وثیقه دیجیتال
• ارتقای شفافیت و نظارت بر بازار اعتباری کشور
  
  

جمع‌بندی فازبندی پیشنهادی پروژه

فاز	عنوان فاز	خروجی کلیدی	نوع فعالیت
۱	تحقیق و مطالعه مدل‌های جهانی Collateralization	مستند تحلیل تطبیقی و مدل مفهومی بومی	Research
۲	طراحی معماری فنی و مدل داده وثیقه دیجیتال	نقشه فنی و پروتکل ثبت وثیقه	Design
۳	توسعه قراردادهای هوشمند وثیقه‌گذاری و بازپرداخت	ماژول هوشمند مدیریت وثایق	Development
۴	اتصال به ریال دیجیتال و سکوی وام‌دهی داخلی	زیرساخت تسویه و پرداخت خودکار	Integration
۵	آزمون، ارزیابی و پیاده‌سازی ملی	گزارش عملکرد و مدل تجاری نهایی	Validation

 

ملاحظات چارچوب پروپوزال ارسالی:

نگاه ماژولار و فازبندی:

به توجه به نوع تامین مالی پروژه که مبتنی بر اعتبار مالیاتی بانک مرکزی که عطف به تفاهم نامه بانک مرکزی و معاونت علمی ریاست جمهوری است، پروپوزال تهیه شده باید ساختار فازبندی شده و ماژولار داشته باشد و برای بازه زمانی یک ساله طراحی شده باشد و از سوی دیگر خروجی های هر فاز یا ماژول قابل اندازه گیری و بررسی باشد. از این رو ساختار فازبندی پیشنهادی در RFP موجود ارائه شده است با توجه به دانش و تجربه شرکت ارسال کننده پروپوزال، قابلیت بهبود و اصلاح دارد.

نگاه مالی مبتنی بر تحقیق و توسعه:

باتوجه به ماهیت R&D این پروژه و اهمیت سهم تحقیق برای نوآوری نسبت به راهکارهای موجود در بازار یا نمونه های بین المللی، باید بیش از 40 درصد ارزش پروژه باید برای مصارف مربوط به تحقیقات مورد نیاز برای توسعه محصول باشد. میزان سطح نوآوری و بخشی از محصول / پروژه که نسبت به راهکارهای حال حاضر نوآورانه است، تصریح و شفاف شود.

سرفصل هزینه کرد موردپذیرش:

باتوجه به نوع تامین مالی پروژه، باید محل مصرف منابع تامین شده عطف به آیین نامه های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای پروژه های R&D در موضوعات ذیل باشد:

• تهیه و اجاره فضای کار اختصاصی تحقیق و توسعه: هزینه اجاره فضای تحقیق و توسعه با اولویت استقرار در زیست بوم نوآوری متناسب با پروژه تحقیق و توسعه

• ماشین آلات و تجهیزات: معادل استهلاک سالیانه ماشین آلات و تجهیزات در صورتی که نصب و راه اندازی شده باشد.

• نیروی انسانی : معادل حقوق و مزایای مندرج در لیست بیمه تامین اجتماعی برای نیروی انسانی مستقیم در پروژه های تحقیق و توسعه تا سقف حداکثر دستمزد مشمول کسر حق بیمه 

• مواد اولیه و قطعات مصرفی : مواد اجزاء و قطعات به میزان متناسب برای تولید آزمایشی به تعداد محدود برای ساخت نمونه اولیه و به میزان به کار رفته برای ساخت واحد آزمایشی

• تاییدیه ها و استانداردها: 

• هزینه آزمون ها و تست ها برای تحقیق و توسعه 

• استانداردهای ویژه و اختصاصی بر روی محصولات و خدمات مرتبط با پروژه مورد نظر 

• هزینه ثبت پتنت بین المللی  

• همکاری فناورانه: هزینه کرد قرارداد با شرکت های دانش بنیان و فناور دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با تایید دبیرخانه و در چارچوب سرفصل های مورد تایید هزینه کرد در پروژه های تحقیق و توسعه

در پروپوزال ارسالی، پیشنهاد کلی نسبت به ساختار هزینه اعلام گردد.

 

تدقیق فازهای عملیاتی و ساختار هزینه کرد پس از ارزیابی شرکت های درخواست دهنده، با مشارکت ذینفعان بانک مرکزی و ناظران پروژه در همکاری با شرکت انجام خواهد شد.

شرح مسئله و اهداف شرکت برای تعریف پروژه

با گسترش سریع فناوری‌های مالی غیرمتمرکز (DeFi) و ظهور شبکه‌های متنوع بلاک‌چینی مانند Ethereum، BNB Chain و Tron، مسئله‌ی انتقال امن، سریع و شفاف دارایی‌ها میان شبکه‌های مختلف به یکی از چالش‌های بنیادین در دنیای بلاک‌چین تبدیل شده است. این مشکل، که به «جزیره‌ای بودن بلاک‌چین‌ها» شناخته می‌شود، مانع از شکل‌گیری یک اکوسیستم منسجم و یکپارچه برای خدمات مالی غیرمتمرکز شده است.

در شرایط فعلی، کاربران ایرانی برای انتقال دارایی میان شبکه‌ها ناچارند از پل‌های خارجی مانند Wormhole، LayerZero یا Multichain استفاده کنند. این سرویس‌ها به‌دلیل تحریم‌ها، ریسک امنیتی بالا و احتمال مسدود شدن دارایی‌ها، گزینه‌ای مطمئن برای بازار داخلی محسوب نمی‌شوند.

هدف از تعریف این پروژه، ایجاد یک پل بلاک‌چینی بومی برای انتقال دارایی‌های دیجیتال بین شبکه‌های مختلف است که با معماری ایمن، مقیاس‌پذیر و قابل نظارت، زیرساخت لازم برای تعامل میان اکوسیستم‌های مالی غیرمتمرکز داخلی و بین‌المللی را فراهم کند. این پروژه می‌تواند به‌عنوان هسته‌ی ارتباطی سکوی خدمات DeFi ایران عمل کند و در آینده به ریال دیجیتال و پلتفرم‌های بانکی نیز متصل شود.

اهداف کلان پروژه عبارت‌اند از:

• تحقیق و طراحی معماری پل بلاک‌چینی بومی (Blockchain Bridge Architecture)
  
  
• ایجاد قابلیت انتقال توکن‌ها و دارایی‌های دیجیتال میان شبکه‌های مختلف با امنیت بالا
  
  
• توسعه الگوریتم‌های اعتبارسنجی و اجماع برای اطمینان از اصالت تراکنش‌ها
  
  
• پشتیبانی از کیف پول‌های داخلی و اتصال به پلتفرم‌های DeFi بومی
  
  
• فراهم‌سازی چارچوب فنی برای همکاری با نهادهای نظارتی در کنترل تراکنش‌ها و جلوگیری از پولشویی
  
  

در نهایت، این پروژه گامی استراتژیک برای استقلال فناوری مالی کشور محسوب می‌شود و می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری اکوسیستم خدمات مالی مبتنی بر Web3 در چارچوب بومی و قانونی باشد.

چالش‌های فنی و تخصصی پروژه

1. امنیت تراکنش‌های میان‌زنجیره‌ای: پل‌های بلاک‌چینی در معرض خطرات متعددی از جمله هک، دستکاری گره‌ها (Node Compromise) و حملات Replay هستند. طراحی مکانیسم امنیتی چندلایه با استفاده از رمزنگاری پیشرفته (Threshold Signatures، MultiSig) ضروری است.
   
   
2. یکپارچگی داده و اجماع چندزنجیره‌ای: ایجاد سازوکاری برای تأیید متقابل تراکنش‌ها میان زنجیره‌های مختلف نیازمند تحقیق در زمینه پروتکل‌های Cross-chain Consensus است.
   
   
3. چالش در طراحی ساختار ماژولار و قابل بومی‌سازی: باید معماری پروژه به‌گونه‌ای باشد که امکان افزودن شبکه‌های جدید یا حذف شبکه‌های ناسازگار بدون تغییر ساختار اصلی فراهم شود.
   
   
4. تحریم‌ها و محدودیت دسترسی به شبکه‌های بین‌المللی: لازم است در طراحی فنی، پل بر بستر زیرساخت داخلی و با پروتکل‌های متن‌باز (Open-source) اجرا شود تا به سرویس‌های خارجی وابستگی نداشته باشد.
   
   
5. نیاز به سازوکار نظارتی بومی: پروژه باید از طریق ایجاد یک لایه نظارت هوشمند (RegTech Layer) برای تطبیق تراکنش‌ها با مقررات بانک مرکزی و مبارزه با پولشویی (AML/KYC) قابل کنترل باشد.
   
   
6. چالش‌های کارایی و هزینه تراکنش: در طراحی اولیه باید الگوریتم‌های بهینه برای کاهش هزینه Gas و افزایش سرعت انتقال در شبکه‌های داخلی و عمومی بررسی و پیاده‌سازی شوند.
   
   

فازهای عملیاتی پیشنهادی:

• فاز ۱: تحقیق و طراحی معماری مفهومی پل بلاک‌چینی بومی
  
  
• فاز ۲: توسعه نمونه اولیه میان‌زنجیره‌ای برای دو شبکه داخلی و عمومی (مثلاً بین بلاک‌چین بومی و Ethereum Testnet)
  
  
• فاز ۳: طراحی لایه امنیت و اعتبارسنجی چندگانه
  
  
• فاز ۴: اتصال به کیف پول‌های بومی و پلتفرم DeFi داخلی
  
  
• فاز ۵: آزمون کارایی، امنیت و استقرار نسخه نهایی در Sandbox نظارتی
  
  

نوآوری محصول نسبت به محصولات مشابه در کشور/شرکت

1. اولین پل بلاک‌چینی بومی با نظارت قانونی: در حالی که اغلب پل‌های جهانی فاقد نظارت قانونی و تابع مقررات خاصی نیستند، این پروژه مدل جدیدی از پل میان‌زنجیره‌ای را طراحی می‌کند که هم غیرمتمرکز است و هم از نظارت حاکمیتی پشتیبانی می‌کند.
   
   
2. طراحی مدل اجماع ترکیبی: ترکیب الگوریتم‌های اجماع Proof of Authority و Byzantine Fault Tolerance برای اطمینان از صحت تراکنش‌ها و جلوگیری از حملات مخرب.
   
   
3. نوآوری در اتصال به ریال دیجیتال و دارایی‌های واقعی: این پل می‌تواند انتقال دارایی‌های توکنیزه‌شده واقعی (مانند اوراق یا سپرده‌های بانکی دیجیتال) را بین زنجیره‌ها ممکن کند.
   
   
4. قابلیت انطباق با سیاست‌های امنیت داده داخلی: با استفاده از معماری Edge-Blockchain، داده‌های حساس درون کشور باقی می‌مانند و فقط هش رمزنگاری‌شده در زنجیره‌های خارجی ثبت می‌شود.
   
   
5. امکان توسعه خدمات مالی جدید: این پل زیرساختی برای توسعه سرویس‌هایی نظیر وام‌دهی غیرمتمرکز میان‌زنجیره‌ای، بازارهای مشتقه دیجیتال و تبادل دارایی‌های هوشمند فراهم می‌کند.
   
   

مقیاس پروژه

مقیاس فنی: این پروژه در فاز نخست می‌تواند به‌صورت پایلوت بین دو شبکه (یکی بومی و یکی بین‌المللی) اجرا شود و سپس به بیش از پنج زنجیره مختلف توسعه یابد. ساختار ماژولار آن امکان ادغام با اکوسیستم‌های داخلی مانند ریال دیجیتال و سکوی DeFi ملی را فراهم می‌کند.

مقیاس اقتصادی: ایجاد این پل به شکل‌گیری بازارهای مالی جدید در کشور کمک می‌کند. با تسهیل جابجایی دارایی‌های دیجیتال و حذف واسطه‌ها، نقدینگی در اکوسیستم فین‌تک افزایش می‌یابد و هزینه تراکنش‌ها کاهش می‌یابد.

کاربران نهایی:

• توسعه‌دهندگان فین‌تک برای پیاده‌سازی سرویس‌های میان‌زنجیره‌ای
  
  
• صرافی‌های رمزارزی داخلی و شرکت‌های پرداخت دیجیتال
  
  
• بانک مرکزی و نهادهای نظارتی برای پایش دارایی‌های دیجیتال
  
  

تأثیر کلان:

• ایجاد زیرساخت ملی تعامل میان بلاک‌چین‌های بومی و جهانی
  
  
• تقویت استقلال فناوری مالی کشور در حوزه Web3
  
  
• افزایش امنیت و شفافیت تراکنش‌های دارایی‌های دیجیتال
  
  
• زمینه‌سازی برای صادرات فناوری مالی بومی به کشورهای منطقه
  
  

جمع‌بندی فازبندی پیشنهادی پروژه

فاز	عنوان فاز	خروجی کلیدی	نوع فعالیت
۱	تحقیق و طراحی معماری مفهومی پل بلاک‌چینی	مدل مفهومی تعامل میان‌زنجیره‌ای	Research
۲	توسعه نمونه اولیه میان‌زنجیره‌ای	پل آزمایشی بین دو شبکه بلاک‌چینی	Development
۳	طراحی لایه امنیت و اعتبارسنجی چندگانه	زیرساخت امن برای انتقال دارایی‌ها	R&D
۴	اتصال به کیف پول و سکوی DeFi داخلی	ماژول تبادل و انتقال توکن	Integration
۵	آزمون و استقرار نهایی	استقرار در Sandbox نظارتی و گزارش ارزیابی امنیتی	Validation

ملاحظات چارچوب پروپوزال ارسالی:

نگاه ماژولار و فازبندی:

به توجه به نوع تامین مالی پروژه که مبتنی بر اعتبار مالیاتی بانک مرکزی که عطف به تفاهم نامه بانک مرکزی و معاونت علمی ریاست جمهوری است، پروپوزال تهیه شده باید ساختار فازبندی شده و ماژولار داشته باشد و برای بازه زمانی یک ساله طراحی شده باشد و از سوی دیگر خروجی های هر فاز یا ماژول قابل اندازه گیری و بررسی باشد. از این رو ساختار فازبندی پیشنهادی در RFP موجود ارائه شده است با توجه به دانش و تجربه شرکت ارسال کننده پروپوزال، قابلیت بهبود و اصلاح دارد.

نگاه مالی مبتنی بر تحقیق و توسعه:

باتوجه به ماهیت R&D این پروژه و اهمیت سهم تحقیق برای نوآوری نسبت به راهکارهای موجود در بازار یا نمونه های بین المللی، باید بیش از 40 درصد ارزش پروژه باید برای مصارف مربوط به تحقیقات مورد نیاز برای توسعه محصول باشد. میزان سطح نوآوری و بخشی از محصول / پروژه که نسبت به راهکارهای حال حاضر نوآورانه است، تصریح و شفاف شود.

سرفصل هزینه کرد موردپذیرش:

باتوجه به نوع تامین مالی پروژه، باید محل مصرف منابع تامین شده عطف به آیین نامه های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای پروژه های R&D در موضوعات ذیل باشد:

• تهیه و اجاره فضای کار اختصاصی تحقیق و توسعه: هزینه اجاره فضای تحقیق و توسعه با اولویت استقرار در زیست بوم نوآوری متناسب با پروژه تحقیق و توسعه

• ماشین آلات و تجهیزات: معادل استهلاک سالیانه ماشین آلات و تجهیزات در صورتی که نصب و راه اندازی شده باشد.

• نیروی انسانی : معادل حقوق و مزایای مندرج در لیست بیمه تامین اجتماعی برای نیروی انسانی مستقیم در پروژه های تحقیق و توسعه تا سقف حداکثر دستمزد مشمول کسر حق بیمه 

• مواد اولیه و قطعات مصرفی : مواد اجزاء و قطعات به میزان متناسب برای تولید آزمایشی به تعداد محدود برای ساخت نمونه اولیه و به میزان به کار رفته برای ساخت واحد آزمایشی

• تاییدیه ها و استانداردها: 

• هزینه آزمون ها و تست ها برای تحقیق و توسعه 

• استانداردهای ویژه و اختصاصی بر روی محصولات و خدمات مرتبط با پروژه مورد نظر 

• هزینه ثبت پتنت بین المللی  

• همکاری فناورانه: هزینه کرد قرارداد با شرکت های دانش بنیان و فناور دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با تایید دبیرخانه و در چارچوب سرفصل های مورد تایید هزینه کرد در پروژه های تحقیق و توسعه

در پروپوزال ارسالی، پیشنهاد کلی نسبت به ساختار هزینه اعلام گردد.

 

تدقیق فازهای عملیاتی و ساختار هزینه کرد پس از ارزیابی شرکت های درخواست دهنده، با مشارکت ذینفعان بانک مرکزی و ناظران پروژه در همکاری با شرکت انجام خواهد شد.

شرح مسئله و اهداف شرکت برای تعریف پروژه

در سال‌های اخیر، مالی غیرمتمرکز (Decentralized Finance) به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تحولات حوزه فین‌تک مطرح شده است. DeFi ساختاری است که با استفاده از فناوری بلاک‌چین (Blockchain)، خدمات مالی را بدون نیاز به واسطه‌های سنتی مانند بانک‌ها یا شرکت‌های پرداخت ارائه می‌دهد. این خدمات شامل تبادل دارایی‌های دیجیتال، اعطای وام، تأمین نقدینگی و مدیریت دارایی‌ها است.

در ایران، با وجود توسعه زیرساخت‌های پرداخت دیجیتال و ظهور فین‌تک‌های قدرتمند، هنوز زیرساخت بومی برای خدمات مالی غیرمتمرکز وجود ندارد. بسیاری از کاربران ایرانی در پلتفرم‌های بین‌المللی مانند Uniswap، Aave، PancakeSwap یا Curve فعالیت می‌کنند که علاوه بر محدودیت‌های تحریم، ریسک امنیتی و عدم دسترسی پایدار را به همراه دارد.

هدف از تعریف این پروژه، ایجاد یک سکوی خدمات مالی غیرمتمرکز بومی (Iranian DeFi Infrastructure) است که بتواند در چارچوب قوانین داخلی و سیاست‌های بانک مرکزی، نسخه‌ای بومی و قابل تنظیم‌گری از صرافی غیرمتمرکز (Decentralized Exchange / DEX) را ارائه دهد.

اهداف کلان این پروژه شامل:

• تحقیق و توسعه مدل‌های DeFi سازگار با نظام مالی ایران
• طراحی زیرساخت معاملاتی مبتنی بر قراردادهای هوشمند (Smart Contracts)
• ایجاد بستری برای تبادل توکن‌های داخلی یا دارایی‌های دیجیتال بومی
• فراهم‌سازی چارچوبی برای توسعه سایر خدمات DeFi مانند وام‌دهی، تأمین نقدینگی، یا بیمه غیرمتمرکز
• پشتیبانی از کیف پول‌های بومی و اتصال به ریال دیجیتال به عنوان ابزار تسویه

در نهایت، این پروژه به دنبال انتقال دانش، بومی‌سازی فناوری بلاک‌چین مالی، و آماده‌سازی زیرساختی برای اقتصاد دیجیتال آینده کشور است؛ جایی که تراکنش‌ها بدون واسطه، شفاف و غیرقابل دستکاری انجام می‌شوند.

چالش‌های فنی و تخصصی پروژه

1. چارچوب حقوقی و تنظیم‌گری DeFi در ایران: نبود چارچوب قانونی مشخص برای دارایی‌های دیجیتال، قراردادهای هوشمند و صرافی‌های غیرمتمرکز، یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هاست. لازم است تیم تحقیق و توسعه، مطالعه تطبیقی مقررات در کشورهای مشابه (مانند ترکیه، هند، امارات) انجام دهد تا مدل حقوقی قابل دفاعی طراحی شود.
2. طراحی و توسعه زیرساخت بلاک‌چین بومی یا Hybrid: پروژه نیازمند انتخاب میان ایجاد بلاک‌چین اختصاصی یا استفاده از شبکه‌های عمومی با لایه حاکمیتی داخلی است. طراحی معماری Layer 1 یا Layer 2 با تمرکز بر امنیت، مقیاس‌پذیری و سرعت، یک فاز تحقیقاتی حیاتی محسوب می‌شود.
3. توسعه قراردادهای هوشمند امن و قابل حسابرسی: قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) باید از طریق زبان‌هایی مانند Solidity یا Move توسعه یابند و پیش از اجرا، Auditing و Formal Verification شوند تا از آسیب‌پذیری‌هایی مانند Reentrancy یا Manipulation جلوگیری شود.
4. توسعه مدل بازارساز خودکار (AMM – Automated Market Maker): پیاده‌سازی الگوریتم AMM متناسب با نقدینگی محدود و نوسان بالای بازار ایران، نیاز به تحقیق بومی در حوزه مدل‌های Liquidity Pool Optimization دارد.
5. چالش اتصال به دارایی‌های واقعی و ریال دیجیتال: به‌منظور سازگاری با نظام پولی، باید مکانیزمی برای Tokenization دارایی‌های واقعی (مثلاً اوراق، سپرده، یا ریال دیجیتال) طراحی شود تا در محیط DeFi قابل مبادله باشد.
6. امنیت و زیرساخت: طراحی Secure Node Infrastructure برای جلوگیری از حملات سایبری، حفظ کلیدهای خصوصی، و اطمینان از عملکرد پایدار شبکه بسیار حیاتی است.
7. تجربه کاربری و آموزش: با توجه به پیچیدگی مفاهیم DeFi، توسعه رابط کاربری ساده و آموزش کاربران برای تعامل امن با کیف پول‌ها، بخش مهمی از پروژه محسوب می‌شود.

فازهای عملیاتی پیشنهادی:

• فاز ۱: مطالعه تطبیقی و طراحی مدل مفهومی DeFi بومی
• فاز ۲: توسعه نمونه اولیه بلاک‌چین یا لایه ارتباطی Hybrid
• فاز ۳: پیاده‌سازی صرافی غیرمتمرکز و قراردادهای هوشمند پایه
• فاز ۴: اتصال به کیف پول‌های بومی و Sandbox ریال دیجیتال
• فاز ۵: آزمون امنیت، انطباق با مقررات و ارزیابی اقتصادی

نوآوری محصول نسبت به محصولات مشابه در کشور/شرکت

1. اولین نمونه بومی DeFi در ایران: این پروژه نخستین تلاش رسمی برای طراحی صرافی غیرمتمرکز و خدمات مالی DeFi بومی در چارچوب قوانین داخلی است.
2. سازگاری با زیرساخت‌های بانکی و ریال دیجیتال: برخلاف DEXهای جهانی، این پلتفرم امکان ادغام با سیستم‌های بانکی ایران و ابزارهای پرداخت قانونی (مانند ریال دیجیتال یا کیف پول‌های مجاز) را فراهم می‌کند.
3. نوآوری در مدل نظارت هوشمند (RegTech): پروژه شامل طراحی ماژول «نظارت هوشمند در زنجیره» (On-chain Supervision) است تا نهادهای نظارتی بتوانند تراکنش‌ها را بدون مداخله انسانی پایش کنند.
4. بومی‌سازی الگوریتم‌های نقدینگی: مدل بازارساز خودکار متناسب با شرایط نقدینگی کم و نرخ‌های تورم ایران طراحی می‌شود تا پایداری قیمت تضمین گردد.
5. رویکرد ترکیبی (Hybrid Governance): برخلاف DeFi جهانی که فاقد کنترل مرکزی است، این پروژه از مدل ترکیبی استفاده می‌کند: Decentralized Execution با Centralized Oversight — یعنی اجرای غیرمتمرکز ولی تحت سیاست‌گذاری شفاف.
6. پشتیبانی از داده‌های بلاک‌چین خصوصی و دولتی: امکان ادغام با سامانه‌های تحلیلی مانند SOC یا مرکز داده بانک مرکزی جهت کنترل ریسک و تطبیق تراکنش‌ها.
   
   

مقیاس پروژه

مقیاس فنی: پروژه می‌تواند در مرحله نخست به‌صورت پایلوت در محیط Sandbox بانک مرکزی اجرا شود و سپس در مقیاس ملی برای کاربران فین‌تک، PSP و نهادهای مالی توسعه یابد.

مقیاس اقتصادی: ایجاد DeFi بومی، به کاهش وابستگی به پلتفرم‌های خارجی، افزایش شفافیت تراکنش‌ها، و تسهیل سرمایه‌گذاری خرد کمک می‌کند. پیش‌بینی می‌شود با اجرای کامل پلتفرم، حداقل ۵٪ از تراکنش‌های دیجیتال خرد کشور از مسیر خدمات غیرمتمرکز عبور کنند.

کاربران نهایی:

• کاربران حقیقی فعال در معاملات دارایی‌های دیجیتال داخلی
• شرکت‌های فین‌تک برای ارائه سرویس‌های مالی DeFi
• بانک‌ها و مؤسسات اعتباری برای توکنیزه‌کردن دارایی‌های خود

تأثیر کلان:

• ایجاد زیرساخت بومی دارایی دیجیتال و تراکنش شفاف
• توسعه اقتصاد دیجیتال در چارچوب مقرراتی
• تقویت توان داخلی در فناوری بلاک‌چین و هوش مصنوعی تحلیلی
• جذب و توسعه نیروهای متخصص در زمینه Web3
  
  

جمع‌بندی فازبندی پیشنهادی پروژه

فاز	عنوان فاز	خروجی کلیدی	نوع فعالیت
۱	تحقیق و طراحی مدل مفهومی DeFi بومی	مدل مفهومی DeFi سازگار با نظام مالی ایران	Research
۲	توسعه زیرساخت بلاک‌چین و قراردادهای هوشمند پایه	شبکه آزمایشی (Testnet) با قراردادهای اصلی DEX	Development
۳	طراحی بازارساز خودکار (AMM) و موتور تطبیق بومی	مدل AMM با نقدینگی محدود و کنترل قیمت	R&D
۴	اتصال به کیف پول و ریال دیجیتال	ماژول پرداخت و تسویه امن با Sandbox بانک مرکزی	Integration
۵	تست امنیت، تطبیق قانونی و ارزیابی اقتصادی	گزارش ارزیابی نهایی و مدل پیاده‌سازی ملی	Validation

ملاحظات چارچوب پروپوزال ارسالی:

نگاه ماژولار و فازبندی:

به توجه به نوع تامین مالی پروژه که مبتنی بر اعتبار مالیاتی بانک مرکزی که عطف به تفاهم نامه بانک مرکزی و معاونت علمی ریاست جمهوری است، پروپوزال تهیه شده باید ساختار فازبندی شده و ماژولار داشته باشد و برای بازه زمانی یک ساله طراحی شده باشد و از سوی دیگر خروجی های هر فاز یا ماژول قابل اندازه گیری و بررسی باشد. از این رو ساختار فازبندی پیشنهادی در RFP موجود ارائه شده است با توجه به دانش و تجربه شرکت ارسال کننده پروپوزال، قابلیت بهبود و اصلاح دارد.

نگاه مالی مبتنی بر تحقیق و توسعه:

باتوجه به ماهیت R&D این پروژه و اهمیت سهم تحقیق برای نوآوری نسبت به راهکارهای موجود در بازار یا نمونه های بین المللی، باید بیش از 40 درصد ارزش پروژه باید برای مصارف مربوط به تحقیقات مورد نیاز برای توسعه محصول باشد. میزان سطح نوآوری و بخشی از محصول / پروژه که نسبت به راهکارهای حال حاضر نوآورانه است، تصریح و شفاف شود.

سرفصل هزینه کرد موردپذیرش:

باتوجه به نوع تامین مالی پروژه، باید محل مصرف منابع تامین شده عطف به آیین نامه های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای پروژه های R&D در موضوعات ذیل باشد:

• تهیه و اجاره فضای کار اختصاصی تحقیق و توسعه: هزینه اجاره فضای تحقیق و توسعه با اولویت استقرار در زیست بوم نوآوری متناسب با پروژه تحقیق و توسعه

• ماشین آلات و تجهیزات: معادل استهلاک سالیانه ماشین آلات و تجهیزات در صورتی که نصب و راه اندازی شده باشد.

• نیروی انسانی : معادل حقوق و مزایای مندرج در لیست بیمه تامین اجتماعی برای نیروی انسانی مستقیم در پروژه های تحقیق و توسعه تا سقف حداکثر دستمزد مشمول کسر حق بیمه 

• مواد اولیه و قطعات مصرفی : مواد اجزاء و قطعات به میزان متناسب برای تولید آزمایشی به تعداد محدود برای ساخت نمونه اولیه و به میزان به کار رفته برای ساخت واحد آزمایشی

• تاییدیه ها و استانداردها: 

• هزینه آزمون ها و تست ها برای تحقیق و توسعه 

• استانداردهای ویژه و اختصاصی بر روی محصولات و خدمات مرتبط با پروژه مورد نظر 

• هزینه ثبت پتنت بین المللی  

• همکاری فناورانه: هزینه کرد قرارداد با شرکت های دانش بنیان و فناور دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با تایید دبیرخانه و در چارچوب سرفصل های مورد تایید هزینه کرد در پروژه های تحقیق و توسعه

در پروپوزال ارسالی، پیشنهاد کلی نسبت به ساختار هزینه اعلام گردد.

 

تدقیق فازهای عملیاتی و ساختار هزینه کرد پس از ارزیابی شرکت های درخواست دهنده، با مشارکت ذینفعان بانک مرکزی و ناظران پروژه در همکاری با شرکت انجام خواهد شد.

شرح مسئله و اهداف شرکت برای تعریف پروژه

روند جهانی پرداخت در حال حرکت به‌سمت روش‌های بیومتریک بدون تماس (Contactless Biometrics) است که هم‌زمان امنیت، سرعت و تجربه کاربری بهینه را در محیط‌های حضوری تضمین می‌کنند. در میان فناوری‌های مختلف، Palm Recognition (تشخیص کف دست با تحلیل الگوهای رگی و بافتی) یکی از دقیق‌ترین و قابل‌اعتمادترین روش‌ها در پرداخت‌های حضوری است.

در ایران، با رشد پرداخت‌های دیجیتال، نبود سخت‌افزار بومی برای اجرای سیستم‌های Palm Payment موجب وابستگی به تجهیزات خارجی و محدودیت در پیاده‌سازی گسترده شده است. همچنین شرایط خاص بازار داخلی (تحریم‌ها، محدودیت واردات تراشه و سنسور، الزامات امنیتی بانک مرکزی و شاپرک) نیازمند طراحی سخت‌افزاری بومی است که با شبکه پرداخت کشور سازگار بوده و قابلیت تولید انبوه اقتصادی داشته باشد.

هدف این پروژه، طراحی، ساخت و آزمون نمونه‌های بومی سخت‌افزار پرداخت مبتنی بر Palm است که قابلیت احراز هویت بیومتریک، ارتباط امن با پایانه‌های فروش (POS/Smart Terminal) و عملکرد بلادرنگ را داشته باشد. این سخت‌افزارها باید با پروتکل‌های امنیتی بانکی، استانداردهای EMV و الزامات ضدتقلب سازگار باشند.

اهداف کلان پروژه عبارت‌اند از:

• توسعه سخت‌افزار اختصاصی Palm Payment شامل ماژول تصویربرداری (NIR Imaging Unit)، پردازشگر، ماژول رمزنگاری و ارتباطات
• طراحی برد (PCB) و Firmware بهینه برای ادغام با پایانه‌های فروش و کیوسک‌های بانکی
• بهینه‌سازی انرژی، سرعت تشخیص و پایداری در شرایط نوری و دمایی مختلف
• توسعه نمونه صنعتی قابل تولید انبوه و اخذ گواهی‌های امنیتی (Hardware Security Certification)
• بومی‌سازی زنجیره تأمین و کاهش وابستگی به ماژول‌های خارجی
  
  

چالش‌های فنی و تخصصی پروژه

1. طراحی ماژول تصویربرداری دقیق (NIR Sensor Module): انتخاب حسگر مادون‌قرمز (Near Infrared) با حساسیت بالا، طراحی سیستم اپتیکی برای ثبت الگوهای Palm Vein و Palmprint بدون تماس، و مدیریت تداخل نور محیط.
2. پردازنده و شتاب‌دهنده سخت‌افزاری: انتخاب SoC یا MCU با پشتیبانی از الگوریتم‌های بیومتریک، پیاده‌سازی DSP/AI Accelerator برای انجام عملیات تطبیق در کمتر از 300 میلی‌ثانیه و مصرف انرژی پایین.
   
   
3. ماژول امنیت سخت‌افزاری (HSM / Secure Element): طراحی ماژول رمزنگاری برای حفاظت از داده‌های بیومتریک، تولید کلید امن، و تضمین عدم استخراج قالب Palm از دستگاه.
4. طراحی مدار و Firmware بهینه: طراحی مدار قدرت، سیستم حرارتی، Firmware Real-time برای کنترل سنسور، مدیریت داده، و ارتباط با POS از طریق USB / RS232 / BLE.
5. تطبیق با استانداردهای پرداخت: انطباق کامل با پروتکل‌های پرداخت بانکی (EMV Level 1/2)، الزامات امنیتی شاپرک، و قابلیت اتصال به سوئیچ‌های بانکی از طریق SDK اختصاصی.
6. طراحی صنعتی و مکانیکی: توسعه بدنه مقاوم با طراحی ارگونومیک و زاویه مناسب تشخیص کف دست، مقاومت در برابر رطوبت و آلودگی محیطی (IP54 یا بالاتر).
7. تست‌های امنیتی و عملکردی: ارزیابی FAR/FRR، دقت تشخیص، تاب‌آوری در برابر حملات ارائه‌ای (Spoofing)، و پایداری در طول عمر عملیاتی دستگاه.
8. توسعه پایگاه تست و کالیبراسیون سخت‌افزار: ایجاد خط تست و نرم‌افزار کالیبراسیون برای کنترل کیفیت در تولید انبوه.
   
   

فازهای عملیاتی پیشنهادی:

• فاز ۱: طراحی مفهومی و تحلیل نیازمندی‌های فنی (سنسور، ماژول امنیت، طراحی صنعتی)
• فاز ۲: طراحی شماتیک، ساخت PCB اولیه و تست عملکرد الکترونیکی
• فاز ۳: توسعه Firmware، درایور و ارتباط SDK با پایانه فروش
• فاز ۴: طراحی و ساخت نمونه صنعتی با پوشش مکانیکی، اپتیکی و امنیتی کامل
• فاز ۵: آزمون میدانی، بهینه‌سازی و آماده‌سازی برای تولید انبوه

نوآوری محصول نسبت به محصولات مشابه در کشور/شرکت

1. اولین سخت‌افزار بومی Palm Payment در ایران: طراحی و ساخت ماژول تشخیص کف دست مبتنی بر NIR Imaging با قابلیت اتصال مستقیم به شبکه پرداخت داخلی.
2. پردازشگر داخلی بیومتریک (On-Device AI): تطبیق الگوی Palm بدون ارسال داده خام به سرور؛ حفظ حریم خصوصی و کاهش تأخیر.
3. ماژول رمزنگاری سخت‌افزاری: استفاده از Secure Element برای جلوگیری از نشت داده‌های بیومتریک و جعل تراکنش.
4. طراحی صنعتی قابل تولید: دستگاه ماژولار، کم‌مصرف و مقرون‌به‌صرفه با قابلیت استفاده در پایانه‌های فروش، گیت‌ها و کیوسک‌ها.
5. ادغام‌پذیری باز (Open SDK): ارائه SDK برای فین‌تک‌ها، اپراتورها و شرکت‌های پرداخت جهت توسعه خدمات مبتنی بر Palm Payment.
6. بومی‌سازی زنجیره تأمین: طراحی داخلی تمامی اجزای کلیدی شامل Firmware، مدار، بدنه و الگوریتم‌ها جهت استقلال کامل از تجهیزات وارداتی.

مقیاس پروژه

مقیاس فنی: پروژه در فاز اول با طراحی نمونه اولیه در مقیاس آزمایشگاهی آغاز می‌شود، سپس در قالب پایلوت با چند پذیرنده بزرگ (POS شبکه پرداخت یا کیوسک بانکی) تست می‌شود و در مرحله سوم به تولید صنعتی در مقیاس هزاران واحد می‌رسد.

مقیاس اقتصادی: کاهش وابستگی به سخت‌افزار خارجی، افزایش امنیت شبکه پرداخت، ایجاد فرصت اشتغال در حوزه طراحی سخت‌افزار و الکترونیک، و توسعه خط تولید داخلی دستگاه‌های پرداخت بیومتریک.

کاربران نهایی:

• شرکت‌های پرداخت (PSP) و شبکه شاپرک
• بانک‌ها، فروشگاه‌های بزرگ و سازمان‌های خدماتی
• مراکز احراز هویت حضوری (مانند دفاتر خدمات دولت یا کیوسک‌های شهری)
• تولیدکنندگان تجهیزات پرداخت و فین‌تک‌ها
  
  

تأثیر کلان:

• ارتقای سطح امنیت پرداخت‌های حضوری در کشور
• کاهش تقلب و جعل هویت در تراکنش‌های بانکی
• تسریع تجربه کاربری و حذف نیاز به کارت یا رمز
• ایجاد زیرساخت بومی در فناوری بیومتریک پرداخت و صادرات محصول در منطقه

جمع‌بندی فازبندی پیشنهادی پروژه

فاز	عنوان فاز	خروجی کلیدی	نوع فعالیت
۱	طراحی مفهومی و تحلیل نیازمندی‌ها	مستند طراحی مفهومی، انتخاب سنسور و الزامات فنی	Research
۲	طراحی شماتیک و ساخت PCB اولیه	نمونه برد و نقشه فنی مدار الکترونیکی	Design
۳	توسعه Firmware و SDK ارتباطی	نرم‌افزار دستگاه، پروتکل ارتباط با POS و درایور سیستم	Development
۴	طراحی صنعتی و ساخت نمونه کامل	نمونه صنعتی با بدنه و اپتیک نهایی	Engineering
۵	آزمون، کالیبراسیون و پایلوت میدانی	گزارش عملکرد، گواهی امنیتی و برنامه تولید انبوه	Validation

ملاحظات چارچوب پروپوزال ارسالی:

نگاه ماژولار و فازبندی:

به توجه به نوع تامین مالی پروژه که مبتنی بر اعتبار مالیاتی بانک مرکزی که عطف به تفاهم نامه بانک مرکزی و معاونت علمی ریاست جمهوری است، پروپوزال تهیه شده باید ساختار فازبندی شده و ماژولار داشته باشد و برای بازه زمانی یک ساله طراحی شده باشد و از سوی دیگر خروجی های هر فاز یا ماژول قابل اندازه گیری و بررسی باشد. از این رو ساختار فازبندی پیشنهادی در RFP موجود ارائه شده است با توجه به دانش و تجربه شرکت ارسال کننده پروپوزال، قابلیت بهبود و اصلاح دارد.

نگاه مالی مبتنی بر تحقیق و توسعه:

باتوجه به ماهیت R&D این پروژه و اهمیت سهم تحقیق برای نوآوری نسبت به راهکارهای موجود در بازار یا نمونه های بین المللی، باید بیش از 40 درصد ارزش پروژه باید برای مصارف مربوط به تحقیقات مورد نیاز برای توسعه محصول باشد. میزان سطح نوآوری و بخشی از محصول / پروژه که نسبت به راهکارهای حال حاضر نوآورانه است، تصریح و شفاف شود.

سرفصل هزینه کرد موردپذیرش:

باتوجه به نوع تامین مالی پروژه، باید محل مصرف منابع تامین شده عطف به آیین نامه های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای پروژه های R&D در موضوعات ذیل باشد:

• تهیه و اجاره فضای کار اختصاصی تحقیق و توسعه: هزینه اجاره فضای تحقیق و توسعه با اولویت استقرار در زیست بوم نوآوری متناسب با پروژه تحقیق و توسعه

• ماشین آلات و تجهیزات: معادل استهلاک سالیانه ماشین آلات و تجهیزات در صورتی که نصب و راه اندازی شده باشد.

• نیروی انسانی : معادل حقوق و مزایای مندرج در لیست بیمه تامین اجتماعی برای نیروی انسانی مستقیم در پروژه های تحقیق و توسعه تا سقف حداکثر دستمزد مشمول کسر حق بیمه 

• مواد اولیه و قطعات مصرفی : مواد اجزاء و قطعات به میزان متناسب برای تولید آزمایشی به تعداد محدود برای ساخت نمونه اولیه و به میزان به کار رفته برای ساخت واحد آزمایشی

• تاییدیه ها و استانداردها: 

• هزینه آزمون ها و تست ها برای تحقیق و توسعه 

• استانداردهای ویژه و اختصاصی بر روی محصولات و خدمات مرتبط با پروژه مورد نظر 

• هزینه ثبت پتنت بین المللی  

• همکاری فناورانه: هزینه کرد قرارداد با شرکت های دانش بنیان و فناور دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با تایید دبیرخانه و در چارچوب سرفصل های مورد تایید هزینه کرد در پروژه های تحقیق و توسعه

در پروپوزال ارسالی، پیشنهاد کلی نسبت به ساختار هزینه اعلام گردد.

 

تدقیق فازهای عملیاتی و ساختار هزینه کرد پس از ارزیابی شرکت های درخواست دهنده، با مشارکت ذینفعان بانک مرکزی و ناظران پروژه در همکاری با شرکت انجام خواهد شد.