شرح مسئله و اهداف شرکت برای تعریف پروژه

رشد مصرف انرژی، افزایش هزینه‌های تولید برق، و وابستگی ساختار اقتصادی کشور به منابع فسیلی، موجب شده گذار به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر و سبز به یک ضرورت راهبردی در سطح ملی تبدیل شود. در ایران، علی‌رغم وجود پتانسیل بالای انرژی خورشیدی و بادی، توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر با چالش‌هایی مانند کمبود سرمایه‌گذاری، عدم شفافیت در خریدوفروش انرژی و نبود مدل‌های انگیزشی برای مصرف‌کنندگان روبه‌رو است.

در سطح جهانی، فناوری‌های بلاک‌چین (Blockchain) و سیستم‌های مالی غیرمتمرکز (DeFi) در حال ایجاد تحول در صنعت انرژی هستند. این فناوری‌ها با فراهم‌سازی امکان ثبت شفاف تراکنش‌های انرژی، صدور توکن‌های قابل مبادله برای برق تولیدی (Energy Tokens) و ایجاد بازارهای نظیر به نظیر (Peer-to-Peer Energy Market) به تحقق عدالت انرژی و پایداری زیست‌محیطی کمک می‌کنند.

هدف از تعریف این پروژه، طراحی و پیاده‌سازی بازار غیرمتمرکز انرژی سبز مبتنی بر فناوری بلاک‌چین است تا تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان بتوانند به‌صورت مستقیم و شفاف انرژی را معامله کنند، بدون نیاز به واسطه‌های انحصاری. این پروژه به دنبال ایجاد زیرساختی برای اقتصاد انرژی دیجیتال در ایران است که با سیاست‌های ملی انرژی پاک، کاهش کربن و عدالت مصرف سازگار باشد.

اهداف کلان پروژه عبارت‌اند از:

• طراحی زیرساخت غیرمتمرکز خریدوفروش انرژی برق تجدیدپذیر (خورشیدی، بادی و…)
  
  
• توکنیزه‌کردن (Tokenization) انرژی تولیدی و ایجاد ابزارهای مالی بر بستر بلاک‌چین
  
  
• افزایش مشارکت تولیدکنندگان خرد و خانگی در بازار انرژی
  
  
• ایجاد سازوکار شفاف برای ردگیری منشأ انرژی و اعتبار سبز (Green Certificates)
  
  
• اتصال به نظام تسویه و پرداخت دیجیتال برای خرید انرژی به‌صورت خودکار و بلادرنگ
  
  

چالش‌های فنی و تخصصی پروژه

1. توکنیزه‌کردن انرژی و ثبت تراکنش‌ها در بلاک‌چین: طراحی سازوکار فنی برای تبدیل هر واحد انرژی (مثلاً هر کیلووات‌ساعت برق خورشیدی) به یک توکن دیجیتال و تعریف استانداردی برای انتقال و تسویه این توکن‌ها در شبکه.
   
   
2. اندازه‌گیری و تأیید داده‌های تولید انرژی: نیاز به استفاده از اینترنت اشیاء (IoT) برای جمع‌آوری داده‌های دقیق از کنتورهای هوشمند و ثبت خودکار آن‌ها بر روی زنجیره بلاک‌چین.
   
   
3. طراحی قراردادهای هوشمند برای معاملات انرژی: توسعه قراردادهای خوداجرا برای تطبیق عرضه و تقاضا، قیمت‌گذاری پویا، و پرداخت خودکار بین تولیدکننده و مصرف‌کننده.
   
   
4. طراحی مدل بازار هم‌زمان (Real-time Market): در بازار انرژی، مصرف و تولید باید در زمان واقعی هماهنگ شود. نیاز به معماری داده با تأخیر پایین (Low Latency) برای پردازش بلادرنگ تراکنش‌ها وجود دارد.
   
   
5. چالش در اتصال با زیرساخت‌های برق کشور: باید امکان تعامل با شبکه برق سراسری و سامانه‌های تسویه نیروگاه‌ها فراهم شود تا مدل غیرمتمرکز بتواند به‌صورت پایدار در کنار ساختار متمرکز فعالیت کند.
   
   
6. پایش و اعتبارسنجی انرژی سبز: طراحی ماژول تأیید منشأ انرژی (Proof of Origin) که با داده‌های تولید انرژی، محل نیروگاه و نوع منبع تجدیدپذیر تطبیق داشته باشد تا هر واحد انرژی سبز قابل ردیابی و ممیزی باشد.
   
   

فازهای عملیاتی پیشنهادی:

• فاز ۱: مطالعه تطبیقی بازارهای انرژی غیرمتمرکز جهانی (Power Ledger، WePower، Energy Web)
  
  
• فاز ۲: طراحی مدل مفهومی توکنیزه‌کردن انرژی و معماری فنی بلاک‌چین
  
  
• فاز ۳: توسعه قراردادهای هوشمند و طراحی مکانیسم تطبیق عرضه و تقاضا
  
  
• فاز ۴: پیاده‌سازی ماژول اندازه‌گیری IoT و اتصال به شبکه برق
  
  
• فاز ۵: تست، شبیه‌سازی اقتصادی و استقرار در محیط پایلوت (مثلاً مناطق خورشیدی یا صنعتی)
  
  

نوآوری محصول نسبت به محصولات مشابه در کشور/شرکت

1. اولین بازار غیرمتمرکز انرژی در ایران: این پروژه نخستین تلاش برای ترکیب فناوری بلاک‌چین با صنعت انرژی کشور به‌صورت شفاف، دیجیتال و هم‌زمان با سیاست‌های توسعه پایدار است.
   
   
2. مدل توکنیزه‌سازی انرژی واقعی: انرژی تولیدشده از منابع تجدیدپذیر به دارایی دیجیتال قابل مبادله تبدیل می‌شود و به کاربران امکان خرید، فروش یا سرمایه‌گذاری در انرژی سبز را می‌دهد.
   
   
3. معاملات مستقیم تولیدکننده–مصرف‌کننده (P2P Energy Trading): مصرف‌کنندگان می‌توانند مستقیماً از نیروگاه‌ها یا پنل‌های خورشیدی خانگی خرید کنند، بدون واسطه شرکت‌های توزیع.
   
   
4. استفاده از قراردادهای هوشمند برای تسویه خودکار: پرداخت‌ها و انتقال مالکیت انرژی در زمان واقعی و بدون نیاز به واسطه انسانی انجام می‌شود.
   
   
5. ایجاد اعتبار سبز قابل ردگیری: سیستم گواهی منبع انرژی سبز (Green Energy Certificate) به‌صورت دیجیتال صادر و در زنجیره ذخیره می‌شود.
   
   
6. ترکیب فناوری‌های IoT، Blockchain و AI: پلتفرم داده‌های انرژی را از حسگرهای IoT جمع‌آوری و با هوش مصنوعی تحلیل می‌کند تا مصرف بهینه، پایداری شبکه و قیمت‌گذاری پویا تضمین شود.
   
   

مقیاس پروژه

مقیاس فنی: پروژه در فاز نخست می‌تواند برای یک منطقه صنعتی یا شهری با تمرکز بر نیروگاه‌های خورشیدی و بادی پیاده‌سازی شود و سپس در مقیاس ملی گسترش یابد. طراحی زیرساخت ماژولار آن امکان اتصال به شبکه برق، پلتفرم‌های پرداخت و سامانه‌های انرژی منطقه‌ای را فراهم می‌کند.

مقیاس اقتصادی: اجرای این پروژه موجب افزایش بهره‌وری تولید انرژی، کاهش تلفات، توسعه انرژی پاک و مشارکت شهروندان در بازار انرژی می‌شود. همچنین با ایجاد بازار رقابتی، هزینه برق مصرفی برای کاربران کاهش و انگیزه سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های سبز افزایش می‌یابد.

کاربران نهایی:

• تولیدکنندگان انرژی تجدیدپذیر (خانگی، صنعتی، نیروگاهی)
  
  
• مصرف‌کنندگان صنعتی و تجاری با نیاز به تأمین مستقیم انرژی
  
  
• وزارت نیرو و شرکت توانیر برای نظارت و توسعه بازار انرژی دیجیتال
  
  
• شرکت‌های فین‌تک و سرمایه‌گذاران در حوزه انرژی پایدار
  
  

تأثیر کلان:

• تسریع در گذار به اقتصاد سبز و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای
  
  
• افزایش شفافیت در زنجیره ارزش انرژی کشور
  
  
• ایجاد بستر سرمایه‌گذاری و نوآوری در حوزه انرژی پاک
  
  
• تبدیل انرژی به دارایی مالی دیجیتال در چارچوب اقتصاد هوشمند
  
  

جمع‌بندی فازبندی پیشنهادی پروژه

فاز	عنوان فاز	خروجی کلیدی	نوع فعالیت
۱	مطالعه تطبیقی بازارهای انرژی غیرمتمرکز جهانی	گزارش تحقیق و مدل مفهومی بومی	Research
۲	طراحی مدل توکنیزه‌سازی و معماری بلاک‌چینی	مستند فنی و پروتکل بازار انرژی	Design
۳	توسعه قراردادهای هوشمند و موتور تطبیق عرضه–تقاضا	ماژول معاملات انرژی بر بستر بلاک‌چین	Development
۴	اتصال به سیستم اندازه‌گیری IoT و شبکه برق	زیرساخت داده و ارتباطات بلادرنگ	Integration
۵	تست، شبیه‌سازی اقتصادی و استقرار پایلوت	گزارش عملکرد و مدل تجاری قابل توسعه	Validation

ملاحظات چارچوب پروپوزال ارسالی:

نگاه ماژولار و فازبندی:

به توجه به نوع تامین مالی پروژه که مبتنی بر اعتبار مالیاتی بانک مرکزی که عطف به تفاهم نامه بانک مرکزی و معاونت علمی ریاست جمهوری است، پروپوزال تهیه شده باید ساختار فازبندی شده و ماژولار داشته باشد و برای بازه زمانی یک ساله طراحی شده باشد و از سوی دیگر خروجی های هر فاز یا ماژول قابل اندازه گیری و بررسی باشد. از این رو ساختار فازبندی پیشنهادی در RFP موجود ارائه شده است با توجه به دانش و تجربه شرکت ارسال کننده پروپوزال، قابلیت بهبود و اصلاح دارد.

نگاه مالی مبتنی بر تحقیق و توسعه:

باتوجه به ماهیت R&D این پروژه و اهمیت سهم تحقیق برای نوآوری نسبت به راهکارهای موجود در بازار یا نمونه های بین المللی، باید بیش از 40 درصد ارزش پروژه باید برای مصارف مربوط به تحقیقات مورد نیاز برای توسعه محصول باشد. میزان سطح نوآوری و بخشی از محصول / پروژه که نسبت به راهکارهای حال حاضر نوآورانه است، تصریح و شفاف شود.

سرفصل هزینه کرد موردپذیرش:

باتوجه به نوع تامین مالی پروژه، باید محل مصرف منابع تامین شده عطف به آیین نامه های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای پروژه های R&D در موضوعات ذیل باشد:

• تهیه و اجاره فضای کار اختصاصی تحقیق و توسعه: هزینه اجاره فضای تحقیق و توسعه با اولویت استقرار در زیست بوم نوآوری متناسب با پروژه تحقیق و توسعه

• ماشین آلات و تجهیزات: معادل استهلاک سالیانه ماشین آلات و تجهیزات در صورتی که نصب و راه اندازی شده باشد.

• نیروی انسانی : معادل حقوق و مزایای مندرج در لیست بیمه تامین اجتماعی برای نیروی انسانی مستقیم در پروژه های تحقیق و توسعه تا سقف حداکثر دستمزد مشمول کسر حق بیمه 

• مواد اولیه و قطعات مصرفی : مواد اجزاء و قطعات به میزان متناسب برای تولید آزمایشی به تعداد محدود برای ساخت نمونه اولیه و به میزان به کار رفته برای ساخت واحد آزمایشی

• تاییدیه ها و استانداردها: 

• هزینه آزمون ها و تست ها برای تحقیق و توسعه 

• استانداردهای ویژه و اختصاصی بر روی محصولات و خدمات مرتبط با پروژه مورد نظر 

• هزینه ثبت پتنت بین المللی  

• همکاری فناورانه: هزینه کرد قرارداد با شرکت های دانش بنیان و فناور دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با تایید دبیرخانه و در چارچوب سرفصل های مورد تایید هزینه کرد در پروژه های تحقیق و توسعه

در پروپوزال ارسالی، پیشنهاد کلی نسبت به ساختار هزینه اعلام گردد.

 

تدقیق فازهای عملیاتی و ساختار هزینه کرد پس از ارزیابی شرکت های درخواست دهنده، با مشارکت ذینفعان بانک مرکزی و ناظران پروژه در همکاری با شرکت انجام خواهد شد.