شرح مسئله و اهداف شرکت برای تعریف پروژه

زنجیره تأمین مالی (Supply Chain Finance) یکی از حیاتی‌ترین حوزه‌های اقتصاد مدرن است که امکان تأمین اعتبار، مدیریت پرداخت‌ها و ردیابی تراکنش‌ها میان تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان، خریداران و تأمین‌کنندگان را فراهم می‌کند. با وجود اهمیت بالای SCF، در ایران ساختارهای مالی زنجیره تأمین همچنان بر پایه روش‌های سنتی و مبتنی بر اسناد کاغذی، ارتباطات غیرشفاف و فرآیندهای دستی اداره می‌شوند.

مشکلاتی مانند تأخیر در پرداخت‌ها، جعل اسناد، عدم هماهنگی میان بانک‌ها و تأمین‌کنندگان، و نبود شفافیت در زنجیره تأمین منجر به افزایش هزینه و ریسک در سیستم مالی کشور شده است. از سوی دیگر، به‌دلیل فقدان سازوکار داده‌محور برای تحلیل جریان مالی زنجیره‌ها، بانک‌ها در تخصیص اعتبار به شرکت‌های کوچک و متوسط با دشواری روبه‌رو هستند.

هدف از تعریف این پروژه، طراحی و پیاده‌سازی سکوی بومی زنجیره تأمین مالی مبتنی بر فناوری بلاک‌چین است تا با استفاده از شفافیت و قابلیت ردیابی بلاک‌چین، اعتماد، کارایی و سرعت در فرآیندهای مالی زنجیره تأمین افزایش یابد. این پروژه بخشی از برنامه کلان فرانیک در توسعه فناوری‌های مالی زیرساختی است که می‌تواند به‌صورت گسترده در صنایع تولیدی، تجاری و بانکی کشور مورد استفاده قرار گیرد.

اهداف کلیدی پروژه شامل:

• ایجاد زیرساخت شفاف برای تأمین مالی و تسویه زنجیره تأمین
  
  
• جلوگیری از جعل، دوباره‌کاری و اسناد تکراری از طریق ثبت در بلاک‌چین
  
  
• افزایش سرعت تأمین اعتبار برای کسب‌وکارهای کوچک و متوسط (SMEs)
  
  
• اتصال زنجیره‌های تأمین به ریال دیجیتال و سامانه‌های بانکی
  
  
• فراهم‌سازی داده‌های معتبر برای تحلیل ریسک و تصمیم‌گیری اعتباری
  
  

چالش‌های فنی و تخصصی پروژه

1. طراحی معماری بلاک‌چینی متناسب با ساختار اقتصادی ایران: انتخاب نوع شبکه (Private / Consortium Blockchain) و طراحی مدل اجماع با توازن میان شفافیت، سرعت و امنیت از چالش‌های اصلی است.
   
   
2. هماهنگی با نهادهای مالی و بانکی: ادغام سامانه‌های بانکی (مانند سامانه‌های تسویه، اعتبارسنجی و ضمانت‌نامه) با بستر بلاک‌چین نیازمند طراحی APIهای استاندارد و پروتکل‌های امنیتی دقیق است.
   
   
3. مدیریت حریم خصوصی و محرمانگی اطلاعات تجاری: با توجه به حساسیت داده‌های تأمین‌کنندگان، باید از فناوری‌های رمزنگاری پیشرفته (مانند Zero-Knowledge Proofs) برای حفظ محرمانگی در عین شفافیت تراکنش‌ها استفاده شود.
   
   
4. یکپارچگی داده‌های عملیاتی و مالی: اتصال داده‌های تولید، انبار، حمل‌ونقل و مالی در زنجیره تأمین از چالش‌های کلیدی است. این کار نیازمند طراحی لایه داده (Data Layer) مشترک و استانداردسازی داده‌ها میان سازمان‌هاست.
   
   
5. قابلیت مقیاس‌پذیری و عملکرد بالا: سیستم باید توانایی پردازش هزاران تراکنش در دقیقه را داشته باشد. این امر نیاز به طراحی Hybrid Blockchain (ترکیب بلاک‌چین خصوصی و عمومی) دارد.
   
   
6. طراحی ماژول‌های مرحله‌ای توسعه:
   
   
   • فاز ۱: تحلیل زنجیره‌های تأمین منتخب در صنایع هدف و تدوین مدل مالی SCF
     
     
   • فاز ۲: طراحی معماری فنی و مدل داده بلاک‌چینی
     
     
   • فاز ۳: توسعه قراردادهای هوشمند برای ثبت و تأیید تراکنش‌ها
     
     
   • فاز ۴: اتصال به سامانه‌های بانکی، ERP و ریال دیجیتال
     
     
   • فاز ۵: تست، بهینه‌سازی و استقرار عملیاتی در محیط واقعی
     
     

نوآوری محصول نسبت به محصولات مشابه در کشور/شرکت

1. اولین سکوی SCF بومی بر بستر بلاک‌چین: این پروژه نخستین تلاش رسمی برای پیاده‌سازی زنجیره تأمین مالی شفاف و دیجیتال در کشور با فناوری Distributed Ledger است.
   
   
2. ایجاد اعتماد میان ذی‌نفعان بدون نیاز به واسطه‌های سنتی: تمامی طرف‌ها (تولیدکننده، توزیع‌کننده، بانک و مشتری نهایی) در شبکه ثبت می‌شوند و اسناد مالی آن‌ها به صورت رمزنگاری‌شده در زنجیره نگهداری می‌شود.
   
   
3. نوآوری در اتصال زنجیره مالی به ریال دیجیتال: امکان پرداخت خودکار و تسویه آنی از طریق ریال دیجیتال یا کیف پول‌های بانکی فراهم می‌شود که شفافیت مالی را افزایش می‌دهد.
   
   
4. طراحی الگوریتم امتیازدهی تأمین‌کنندگان: با استفاده از داده‌های بلاک‌چین، شاخص‌هایی مانند سابقه پرداخت، عملکرد تحویل و پایداری نقدینگی تحلیل و به مدل‌های اعتبارسنجی افزوده می‌شود.
   
   
5. ایجاد لایه نظارت بلادرنگ (RegTech Layer): نهادهای ناظر مانند بانک مرکزی می‌توانند جریان مالی و زنجیره تأمین را در لحظه پایش کنند بدون اینکه به اطلاعات محرمانه شرکت‌ها دسترسی مستقیم داشته باشند.
   
   
6. امکان گسترش به سطح منطقه‌ای: با توجه به قابلیت تبادل داده استاندارد، این زیرساخت می‌تواند در تجارت منطقه‌ای (مانند اتحادیه اقتصادی اوراسیا) به‌کار گرفته شود.
   
   

مقیاس پروژه

مقیاس فنی: پروژه در فاز نخست می‌تواند در صنعت منتخب (مانند زنجیره تأمین مواد غذایی یا دارویی) به‌صورت پایلوت اجرا شود و سپس در مقیاس ملی و چندبخشی توسعه یابد.

مقیاس اقتصادی: پیاده‌سازی موفق SCF مبتنی بر بلاک‌چین می‌تواند میانگین زمان تأمین اعتبار را از چند هفته به چند ساعت کاهش دهد و هزینه‌های عملیاتی را تا ۳۰٪ پایین آورد.

کاربران نهایی:

• بانک‌ها و مؤسسات مالی برای تسهیلات زنجیره تأمین
  
  
• تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان و شرکت‌های لجستیک
  
  
• نهادهای نظارتی (بانک مرکزی، وزارت صمت) برای پایش جریان مالی
  
  

تأثیر کلان:

• افزایش شفافیت در اقتصاد و کاهش تقلب و فساد
  
  
• بهبود دسترسی بنگاه‌های کوچک و متوسط به اعتبار
  
  
• کاهش فشار نقدینگی در زنجیره‌های تولیدی کشور
  
  
• ارتقای بهره‌وری اقتصادی و حرکت به سمت اقتصاد دیجیتال امن
  
  

جمع‌بندی فازبندی پیشنهادی پروژه

فاز	عنوان فاز	خروجی کلیدی	نوع فعالیت
۱	تحلیل و مدل‌سازی زنجیره تأمین مالی منتخب	مستند تحلیل جریان مالی و مدل مفهومی SCF	Research
۲	طراحی معماری فنی و مدل داده بلاک‌چینی	نقشه فنی، مدل اجماع و طراحی شبکه	Design
۳	توسعه قراردادهای هوشمند برای تراکنش‌های SCF	ماژول ثبت و تأیید اسناد مالی	Development
۴	اتصال به سامانه‌های بانکی و ریال دیجیتال	لایه پرداخت و تسویه خودکار	Integration
۵	آزمون، بهینه‌سازی و استقرار عملیاتی	گزارش ارزیابی عملکرد و مدل تجاری	Validation

ملاحظات چارچوب پروپوزال ارسالی:

نگاه ماژولار و فازبندی:

به توجه به نوع تامین مالی پروژه که مبتنی بر اعتبار مالیاتی بانک مرکزی که عطف به تفاهم نامه بانک مرکزی و معاونت علمی ریاست جمهوری است، پروپوزال تهیه شده باید ساختار فازبندی شده و ماژولار داشته باشد و برای بازه زمانی یک ساله طراحی شده باشد و از سوی دیگر خروجی های هر فاز یا ماژول قابل اندازه گیری و بررسی باشد. از این رو ساختار فازبندی پیشنهادی در RFP موجود ارائه شده است با توجه به دانش و تجربه شرکت ارسال کننده پروپوزال، قابلیت بهبود و اصلاح دارد.

نگاه مالی مبتنی بر تحقیق و توسعه:

باتوجه به ماهیت R&D این پروژه و اهمیت سهم تحقیق برای نوآوری نسبت به راهکارهای موجود در بازار یا نمونه های بین المللی، باید بیش از 40 درصد ارزش پروژه باید برای مصارف مربوط به تحقیقات مورد نیاز برای توسعه محصول باشد. میزان سطح نوآوری و بخشی از محصول / پروژه که نسبت به راهکارهای حال حاضر نوآورانه است، تصریح و شفاف شود.

سرفصل هزینه کرد موردپذیرش:

باتوجه به نوع تامین مالی پروژه، باید محل مصرف منابع تامین شده عطف به آیین نامه های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای پروژه های R&D در موضوعات ذیل باشد:

• تهیه و اجاره فضای کار اختصاصی تحقیق و توسعه: هزینه اجاره فضای تحقیق و توسعه با اولویت استقرار در زیست بوم نوآوری متناسب با پروژه تحقیق و توسعه

• ماشین آلات و تجهیزات: معادل استهلاک سالیانه ماشین آلات و تجهیزات در صورتی که نصب و راه اندازی شده باشد.

• نیروی انسانی : معادل حقوق و مزایای مندرج در لیست بیمه تامین اجتماعی برای نیروی انسانی مستقیم در پروژه های تحقیق و توسعه تا سقف حداکثر دستمزد مشمول کسر حق بیمه 

• مواد اولیه و قطعات مصرفی : مواد اجزاء و قطعات به میزان متناسب برای تولید آزمایشی به تعداد محدود برای ساخت نمونه اولیه و به میزان به کار رفته برای ساخت واحد آزمایشی

• تاییدیه ها و استانداردها: 

• هزینه آزمون ها و تست ها برای تحقیق و توسعه 

• استانداردهای ویژه و اختصاصی بر روی محصولات و خدمات مرتبط با پروژه مورد نظر 

• هزینه ثبت پتنت بین المللی  

• همکاری فناورانه: هزینه کرد قرارداد با شرکت های دانش بنیان و فناور دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با تایید دبیرخانه و در چارچوب سرفصل های مورد تایید هزینه کرد در پروژه های تحقیق و توسعه

در پروپوزال ارسالی، پیشنهاد کلی نسبت به ساختار هزینه اعلام گردد.

 

تدقیق فازهای عملیاتی و ساختار هزینه کرد پس از ارزیابی شرکت های درخواست دهنده، با مشارکت ذینفعان بانک مرکزی و ناظران پروژه در همکاری با شرکت انجام خواهد شد.