شرح مسئله و اهداف شرکت برای تعریف پروژه
در نظام مالی سنتی، فرایند وثیقهگذاری و تأمین اعتبار (Collateralization) به شدت متمرکز، زمانبر و متکی بر واسطههای مالی است. بانکها و مؤسسات اعتباری برای اعطای تسهیلات نیازمند بررسیهای پیچیده، ارزیابی دستی داراییها و وجود ضمانتهای متعدد هستند. این ساختار سنتی باعث کاهش سرعت گردش اعتبار، افزایش هزینه خدمات مالی و محدود شدن دسترسی کسبوکارهای کوچک و متوسط به منابع مالی میشود.
در مقابل، فناوری مالی غیرمتمرکز (DeFi) با استفاده از قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) امکان ایجاد یک سیستم وامدهی و وثیقهگذاری خودکار را فراهم میکند که در آن، وثیقهها به صورت دیجیتال و شفاف نگهداری و مدیریت میشوند. پروژه حاضر با هدف طراحی و توسعه سکوی بومی وثیقهپذیری غیرمتمرکز در چارچوب قوانین مالی ایران تعریف شده است تا بتواند بستر لازم برای اعطای تسهیلات، وامهای خرد و مدیریت ریسک در اکوسیستمهای فینتک را فراهم کند.
اهداف کلیدی پروژه شامل موارد زیر است:
- تحقیق و توسعه مدل بومی وثیقهپذیری دیجیتال سازگار با نظام بانکی ایران
- طراحی قراردادهای هوشمند برای ثبت، ارزیابی و آزادسازی وثایق بهصورت خودکار
- ایجاد زیرساخت فنی برای اتصال به پلتفرمهای DeFi داخلی و ریال دیجیتال
- طراحی سیستم امتیازدهی و ریسکسنجی بر اساس دادههای تراکنشی کاربران
- افزایش شفافیت در چرخه اعتبار و کاهش ریسکهای اعتباری از طریق فناوری بلاکچین
این پروژه میتواند نقش مکملی برای سایر اجزای سکوی DeFi ملی ایفا کند و با فراهمسازی چارچوبی شفاف و امن برای وثیقهگذاری، مسیر وامدهی دیجیتال را در کشور هموار سازد.
چالشهای فنی و تخصصی پروژه
- ارزیابی و توکنیزهکردن داراییها: یکی از چالشهای اصلی، تبدیل داراییهای فیزیکی یا مالی (مانند سپرده، اوراق یا رمزارزها) به توکنهای دیجیتال (Tokenized Assets) است که بتوانند نقش وثیقه در قراردادهای هوشمند ایفا کنند.
- طراحی قراردادهای هوشمند وثیقهای: این قراردادها باید بهگونهای طراحی شوند که در صورت کاهش ارزش وثیقه، فرآیند Liquidation بهصورت خودکار و بدون مداخله انسانی انجام شود.
- یکپارچگی با سیستمهای بانکی و ریال دیجیتال: برای پذیرش در سطح نظام مالی کشور، سکوی وثیقهپذیری باید با سامانههای بانکی و کیف پولهای مجاز قابل ادغام باشد.
- ریسک نوسانات بازار و مدل مدیریت آن: طراحی الگوریتمهایی برای محاسبه ارزش لحظهای وثیقهها، محاسبه نسبت وام به وثیقه (Loan to Value Ratio – LTV) و مدیریت ریسک نقدینگی ضروری است.
- رعایت الزامات نظارتی و امنیتی: پروژه باید امکان ردیابی تراکنشها، شناسایی کاربران و انطباق با مقررات ضدپولشویی (AML) و احراز هویت (KYC) را فراهم کند.
- طراحی ماژولهای مرحلهای توسعه:
- فاز ۱: تحقیق در مدلهای DeFi جهانی در حوزه Collateralization
- فاز ۲: طراحی معماری مفهومی و مدل داده وثیقههای دیجیتال
- فاز ۳: توسعه قراردادهای هوشمند وثیقهگذاری و بازپرداخت خودکار
- فاز ۴: اتصال به ریال دیجیتال و پلتفرمهای وامدهی بومی
- فاز ۵: تست امنیت، پایش عملکرد و ارائه مدل تجاری
نوآوری محصول نسبت به محصولات مشابه در کشور/شرکت
- اولین مدل بومی وثیقهپذیری غیرمتمرکز در ایران: این پروژه نخستین تلاش رسمی برای تعریف سازوکار وثیقهگذاری دیجیتال در چارچوب مالی و حقوقی کشور است که از فناوری بلاکچین بهره میگیرد.
- استفاده از داراییهای متنوع بهعنوان وثیقه: علاوه بر رمزارزها، داراییهای دیگری مانند سپرده بانکی، توکن املاک، یا دادههای اعتبارسنجی کاربران میتواند در قالب وثیقه دیجیتال مورد استفاده قرار گیرد.
- نوآوری در مدیریت ریسک خودکار: طراحی سیستم Liquidation هوشمند که در صورت کاهش ارزش وثیقه، بهصورت خودکار تسویه انجام دهد و از زیان کاربران جلوگیری کند.
- ادغام با اکوسیستم ریال دیجیتال: امکان استفاده از ریال دیجیتال برای بازپرداخت وام یا تأمین نقدینگی، مزیت منحصربهفردی نسبت به مدلهای جهانی فراهم میکند.
- ایجاد مدل شفاف اعتبارسنجی و کاهش ریسک اطلاعاتی: دادههای تراکنشی کاربران به صورت رمزنگاریشده در شبکه نگهداری شده و برای بهبود مدلهای اعتبارسنجی استفاده میشود.
- رویکرد بومی در کنترل و نظارت: برخلاف پلتفرمهای جهانی مانند MakerDAO یا Compound که فاقد نظارت قانونی هستند، این پلتفرم با مدل نظارت هوشمند (RegTech) طراحی میشود تا قابلیت ردیابی و کنترل تراکنشها برای نهادهای نظارتی فراهم گردد.
مقیاس پروژه
مقیاس فنی: در مرحله نخست، پروژه میتواند در محیط Sandbox بانک مرکزی اجرا شود و پس از ارزیابی عملکرد، در مقیاس ملی و در تعامل با سایر پلتفرمهای DeFi داخلی گسترش یابد. زیرساخت ماژولار آن امکان اضافهکردن انواع وثیقه و مدلهای جدید وامدهی را فراهم میکند.
مقیاس اقتصادی: این پروژه میتواند به گسترش وامدهی خرد، کاهش نیاز به وثایق سنگین، تسهیل دسترسی به منابع مالی برای کسبوکارهای کوچک و ایجاد یک بازار ثانویه برای داراییهای توکنیزهشده کمک کند.
کاربران نهایی:
- شرکتهای فینتک و پلتفرمهای وامدهی آنلاین
- بانکها و مؤسسات اعتباری برای مدیریت ریسک اعتباری
- کاربران حقیقی که قصد دارند داراییهای خود را به وثیقه دیجیتال تبدیل کنند
تأثیر کلان:
- توسعه زیرساخت وامدهی شفاف و سریع مبتنی بر فناوری بلاکچین
- افزایش شمول مالی و دسترسی عموم به اعتبار
- ارتقای استقلال فناوری مالی کشور در حوزه وامدهی و وثیقه دیجیتال
- ارتقای شفافیت و نظارت بر بازار اعتباری کشور
جمعبندی فازبندی پیشنهادی پروژه
فاز | عنوان فاز | خروجی کلیدی | نوع فعالیت |
۱ | تحقیق و مطالعه مدلهای جهانی Collateralization | مستند تحلیل تطبیقی و مدل مفهومی بومی | Research |
۲ | طراحی معماری فنی و مدل داده وثیقه دیجیتال | نقشه فنی و پروتکل ثبت وثیقه | Design |
۳ | توسعه قراردادهای هوشمند وثیقهگذاری و بازپرداخت | ماژول هوشمند مدیریت وثایق | Development |
۴ | اتصال به ریال دیجیتال و سکوی وامدهی داخلی | زیرساخت تسویه و پرداخت خودکار | Integration |
۵ | آزمون، ارزیابی و پیادهسازی ملی | گزارش عملکرد و مدل تجاری نهایی | Validation |
ملاحظات چارچوب پروپوزال ارسالی:
نگاه ماژولار و فازبندی:
به توجه به نوع تامین مالی پروژه که مبتنی بر اعتبار مالیاتی بانک مرکزی که عطف به تفاهم نامه بانک مرکزی و معاونت علمی ریاست جمهوری است، پروپوزال تهیه شده باید ساختار فازبندی شده و ماژولار داشته باشد و برای بازه زمانی یک ساله طراحی شده باشد و از سوی دیگر خروجی های هر فاز یا ماژول قابل اندازه گیری و بررسی باشد. از این رو ساختار فازبندی پیشنهادی در RFP موجود ارائه شده است با توجه به دانش و تجربه شرکت ارسال کننده پروپوزال، قابلیت بهبود و اصلاح دارد.
نگاه مالی مبتنی بر تحقیق و توسعه:
باتوجه به ماهیت R&D این پروژه و اهمیت سهم تحقیق برای نوآوری نسبت به راهکارهای موجود در بازار یا نمونه های بین المللی، باید بیش از 40 درصد ارزش پروژه باید برای مصارف مربوط به تحقیقات مورد نیاز برای توسعه محصول باشد. میزان سطح نوآوری و بخشی از محصول / پروژه که نسبت به راهکارهای حال حاضر نوآورانه است، تصریح و شفاف شود.
سرفصل هزینه کرد موردپذیرش:
باتوجه به نوع تامین مالی پروژه، باید محل مصرف منابع تامین شده عطف به آیین نامه های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای پروژه های R&D در موضوعات ذیل باشد:
- تهیه و اجاره فضای کار اختصاصی تحقیق و توسعه: هزینه اجاره فضای تحقیق و توسعه با اولویت استقرار در زیست بوم نوآوری متناسب با پروژه تحقیق و توسعه
- ماشین آلات و تجهیزات: معادل استهلاک سالیانه ماشین آلات و تجهیزات در صورتی که نصب و راه اندازی شده باشد.
- نیروی انسانی : معادل حقوق و مزایای مندرج در لیست بیمه تامین اجتماعی برای نیروی انسانی مستقیم در پروژه های تحقیق و توسعه تا سقف حداکثر دستمزد مشمول کسر حق بیمه
- مواد اولیه و قطعات مصرفی : مواد اجزاء و قطعات به میزان متناسب برای تولید آزمایشی به تعداد محدود برای ساخت نمونه اولیه و به میزان به کار رفته برای ساخت واحد آزمایشی
- تاییدیه ها و استانداردها:
- هزینه آزمون ها و تست ها برای تحقیق و توسعه
- استانداردهای ویژه و اختصاصی بر روی محصولات و خدمات مرتبط با پروژه مورد نظر
- هزینه ثبت پتنت بین المللی
- همکاری فناورانه: هزینه کرد قرارداد با شرکت های دانش بنیان و فناور دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با تایید دبیرخانه و در چارچوب سرفصل های مورد تایید هزینه کرد در پروژه های تحقیق و توسعه
در پروپوزال ارسالی، پیشنهاد کلی نسبت به ساختار هزینه اعلام گردد.
تدقیق فازهای عملیاتی و ساختار هزینه کرد پس از ارزیابی شرکت های درخواست دهنده، با مشارکت ذینفعان بانک مرکزی و ناظران پروژه در همکاری با شرکت انجام خواهد شد.