شرح مسئله و اهداف شرکت برای تعریف پروژه

با گسترش نفوذ تلفن همراه و افزایش حجم تراکنش‌های مالی انجام‌شده از طریق دستگاه‌های موبایل، مرز میان خدمات بانکی و خدمات اپراتوری به‌طور فزاینده‌ای در حال محو شدن است. کاربران امروزی انتظار دارند بتوانند از طریق موبایل خود — بدون مراجعه به بانک یا نصب چند اپلیکیشن — تمامی امور مالی، ارتباطی و اعتباری خود را در یک محیط واحد انجام دهند.

در ایران، بانک‌ها و اپراتورهای تلفن همراه (MNOها) هرکدام به‌صورت جداگانه خدمات مالی و ارتباطی ارائه می‌کنند؛ اما عدم وجود یک زیرساخت یکپارچه میان سامانه‌های بانکی و اپراتوری مانع از شکل‌گیری خدمات هم‌افزا مانند پرداخت قبض از طریق اعتبار سیم‌کارت، کیف پول مشترک، تسهیلات اعتباری مبتنی بر رفتار مصرف دیتا یا تلفن، و امتیاز وفاداری متقاطع (Cross-loyalty Points) شده است.

پروژه‌ی «توسعه تلکوبانک (TelecoBank)» با هدف ادغام قابلیت‌های مالی بانک‌ها با داده‌ها و زیرساخت‌های اپراتورهای موبایل تعریف شده است تا یک سکوی مشترک برای ارائه خدمات مالی نوآورانه ایجاد شود.

اهداف کلان پروژه عبارت‌اند از:

• طراحی معماری یکپارچه برای اتصال سرویس‌های بانکی (Core Banking, Wallet, Credit) به زیرساخت اپراتوری (Billing, CRM, USSD, API Gateway).
• توسعه مدل‌های مالی جدید بر پایه‌ی داده‌های کاربر اپراتوری (مصرف دیتا، تماس، پرداخت قبض و شارژ).
• ایجاد زیرساخت پرداخت، تسهیلات خرد، بیمه و سرمایه‌گذاری خرد بر بستر تلفن همراه.
• توسعه اکوسیستم خدمات دیجیتال مبتنی بر همکاری مشترک بانک و اپراتور.
• ارتقای تاب‌آوری خدمات مالی در شرایط بحرانی با بهره‌گیری از زیرساخت اپراتوری پایدار.
  
  

چالش‌های فنی و تخصصی پروژه

1. یکپارچگی داده‌ها و سرویس‌ها: هماهنگ‌سازی پروتکل‌های تبادل اطلاعات میان سامانه‌های بانکی (ISO 8583، Open Banking APIs) و زیرساخت‌های اپراتوری (Diameter, SMPP, OCS, USSD).
2. طراحی Gateway مشترک (Bank-Telecom Gateway): توسعه میان‌افزار (Middleware) برای ارتباط دوسویه و بلادرنگ بین Core Banking و BSS/OSS اپراتور.
3. مدیریت هویت و احراز هویت مشترک (Joint Identity Management): پیاده‌سازی مدل احراز هویت ترکیبی شامل KYC بانکی و SIM-based Authentication برای کاربران تلفن همراه.
4. مدیریت تسویه و شارژ بلادرنگ: طراحی مدل تسویه بلادرنگ میان اپراتور و بانک، با پشتیبانی از تراکنش‌های مالی خرد و پرداخت‌های مبتنی بر اعتبار سیم‌کارت.
5. مدیریت ریسک اعتباری: توسعه مدل‌های اعتبارسنجی مبتنی بر داده‌های مصرف موبایل، پرداخت شارژ، موقعیت مکانی و رفتار کاربری.
6. امنیت و انطباق با مقررات: اطمینان از انطباق با الزامات بانک مرکزی، رگولاتوری ارتباطات (CRA) و استانداردهای امنیت داده (PCI-DSS, ISO 27001).
7. طراحی سرویس‌های جدید: ایجاد APIهای استاندارد برای توسعه‌دهندگان جهت ساخت سرویس‌های نوآورانه مانند P2P Lending، Micro Credit و Data-based Insurance.
8. تاب‌آوری و دسترس‌پذیری بالا: استفاده از معماری Cloud-native و توزیع جغرافیایی برای تضمین پایداری سرویس‌ها در شرایط بحرانی.

فازهای عملیاتی پیشنهادی:

• فاز ۱: تحلیل زیرساخت‌های بانکی و اپراتوری و تدوین مدل همکاری فنی.
• فاز ۲: طراحی معماری یکپارچه (Integration Architecture) و مشخصات Gateway.
• فاز ۳: توسعه APIها و سرویس‌های پایه تبادل داده.
• فاز ۴: پیاده‌سازی سرویس‌های مالی منتخب (Credit, Payment, Wallet).
• فاز ۵: تست، ارزیابی امنیتی و بهره‌برداری اولیه در محیط مشترک.

نوآوری محصول نسبت به محصولات مشابه در کشور/شرکت

1. اولین سکوی جامع بانک-اپراتور در ایران: ادغام Core Banking با سامانه‌های اپراتوری در قالب یک پلتفرم مشترک.
2. مدل احراز هویت مشترک مبتنی بر SIM: ترکیب هویت موبایلی و بانکی برای ارائه خدمات مالی بدون نیاز به ثبت‌نام مجدد.
3. توسعه مدل اعتبارسنجی اپراتوری: استفاده از داده‌های مصرف تلفن و پرداخت‌های شارژ برای تحلیل رفتار اعتباری کاربران بدون نیاز به سابقه بانکی.
4. خدمات مالی در شرایط بحران: امکان ارائه سرویس‌های مالی حتی در صورت قطع زیرساخت بانکی از طریق کانال‌های اپراتوری (USSD, SMS).
5. سرویس‌های مالی نوین بر بستر موبایل: از جمله کیف پول مشترک، تسهیلات خرد، بیمه خرد، پرداخت اشتراکی (Split Bill) و Micro-Investment.
6. معماری باز و APIمحور: فراهم‌سازی امکان توسعه خدمات شخص ثالث در اکوسیستم مشترک بانک و اپراتور.
   
   

مقیاس پروژه

مقیاس فنی: پروژه به‌صورت پایلوت میان یک اپراتور تلفن همراه و یک بانک یا شرکت پرداخت آغاز می‌شود و در گام دوم قابلیت توسعه در سطح ملی را دارد.
مقیاس اقتصادی: توسعه TelecoBank موجب افزایش شمول مالی، رشد تراکنش‌های خرد و افزایش درآمد خدمات دیجیتال بانکی و اپراتوری می‌شود.

کاربران نهایی:

• کاربران تلفن همراه با دسترسی محدود به خدمات بانکی
• بانک‌ها و اپراتورهای تلفن همراه
• فین‌تک‌ها و توسعه‌دهندگان خدمات مالی دیجیتال
• نهادهای تنظیم‌گر (بانک مرکزی و سازمان تنظیم مقررات ارتباطات)

تأثیر کلان:

• افزایش شمول مالی در مناطق فاقد دسترسی بانکی
• رشد تراکنش‌های خرد و خدمات دیجیتال در اقتصاد ملی
• ارتقای تاب‌آوری مالی کشور در زمان بحران‌های زیرساختی
• تسهیل هم‌افزایی میان اکوسیستم بانکی و اپراتوری
  
  

جمع‌بندی فازبندی پیشنهادی پروژه

فاز	عنوان فاز	خروجی کلیدی	نوع فعالیت
۱	تحلیل زیرساخت‌های بانکی و اپراتوری و تدوین مدل همکاری	گزارش فنی و مدل تجاری همکاری	Research
۲	طراحی معماری یکپارچه و مشخصات Gateway	مستند معماری فنی و جریان داده‌ها	Design
۳	توسعه APIها و سرویس‌های پایه ارتباطی	درگاه ارتباط بانک–اپراتور	Development
۴	پیاده‌سازی سرویس‌های مالی منتخب	کیف پول مشترک و پرداخت خرد	Implementation
۵	تست امنیت، عملکرد و بهره‌برداری پایلوت	گزارش نهایی و مستند بهره‌برداری	Validation

ملاحظات چارچوب پروپوزال ارسالی:

نگاه ماژولار و فازبندی:

به توجه به نوع تامین مالی پروژه که مبتنی بر اعتبار مالیاتی بانک مرکزی که عطف به تفاهم نامه بانک مرکزی و معاونت علمی ریاست جمهوری است، پروپوزال تهیه شده باید ساختار فازبندی شده و ماژولار داشته باشد و برای بازه زمانی یک ساله طراحی شده باشد و از سوی دیگر خروجی های هر فاز یا ماژول قابل اندازه گیری و بررسی باشد. از این رو ساختار فازبندی پیشنهادی در RFP موجود ارائه شده است با توجه به دانش و تجربه شرکت ارسال کننده پروپوزال، قابلیت بهبود و اصلاح دارد.

نگاه مالی مبتنی بر تحقیق و توسعه:

باتوجه به ماهیت R&D این پروژه و اهمیت سهم تحقیق برای نوآوری نسبت به راهکارهای موجود در بازار یا نمونه های بین المللی، باید بیش از 40 درصد ارزش پروژه باید برای مصارف مربوط به تحقیقات مورد نیاز برای توسعه محصول باشد. میزان سطح نوآوری و بخشی از محصول / پروژه که نسبت به راهکارهای حال حاضر نوآورانه است، تصریح و شفاف شود.

سرفصل هزینه کرد موردپذیرش:

باتوجه به نوع تامین مالی پروژه، باید محل مصرف منابع تامین شده عطف به آیین نامه های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای پروژه های R&D در موضوعات ذیل باشد:

• تهیه و اجاره فضای کار اختصاصی تحقیق و توسعه: هزینه اجاره فضای تحقیق و توسعه با اولویت استقرار در زیست بوم نوآوری متناسب با پروژه تحقیق و توسعه

• ماشین آلات و تجهیزات: معادل استهلاک سالیانه ماشین آلات و تجهیزات در صورتی که نصب و راه اندازی شده باشد.

• نیروی انسانی : معادل حقوق و مزایای مندرج در لیست بیمه تامین اجتماعی برای نیروی انسانی مستقیم در پروژه های تحقیق و توسعه تا سقف حداکثر دستمزد مشمول کسر حق بیمه 

• مواد اولیه و قطعات مصرفی : مواد اجزاء و قطعات به میزان متناسب برای تولید آزمایشی به تعداد محدود برای ساخت نمونه اولیه و به میزان به کار رفته برای ساخت واحد آزمایشی

• تاییدیه ها و استانداردها: 

• هزینه آزمون ها و تست ها برای تحقیق و توسعه 

• استانداردهای ویژه و اختصاصی بر روی محصولات و خدمات مرتبط با پروژه مورد نظر 

• هزینه ثبت پتنت بین المللی  

• همکاری فناورانه: هزینه کرد قرارداد با شرکت های دانش بنیان و فناور دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با تایید دبیرخانه و در چارچوب سرفصل های مورد تایید هزینه کرد در پروژه های تحقیق و توسعه

در پروپوزال ارسالی، پیشنهاد کلی نسبت به ساختار هزینه اعلام گردد.

 

تدقیق فازهای عملیاتی و ساختار هزینه کرد پس از ارزیابی شرکت های درخواست دهنده، با مشارکت ذینفعان بانک مرکزی و ناظران پروژه در همکاری با شرکت انجام خواهد شد.