شرح مسئله و اهداف شرکت برای تعریف پروژه

در نظام پرداخت کشور، روزانه میلیون‌ها تراکنش مالی میان کاربران، پذیرندگان، بانک‌ها و شرکت‌های پرداخت انجام می‌شود. بخش عمده‌ای از این تراکنش‌ها در ظاهر مستقل هستند، اما در واقع میان آنها روابط پنهان، تکرارشونده یا سازمان‌یافته‌ای وجود دارد که می‌تواند بیانگر الگوهای تجاری، شبکه‌های تقلب، یا روابط ذینفعی غیرشفاف باشد.

در حال حاضر، ابزارهای تحلیل تراکنش‌ها در بسیاری از سازمان‌های مالی صرفاً بر مبنای قوانین خطی (Rule-based) عمل می‌کنند و توانایی کشف روابط پیچیده و چندوجهی میان اشخاص و حساب‌ها را ندارند. این در حالی است که در سطح جهانی، سامانه‌های تحلیل شبکه (Network Analytics) و تحلیل گراف (Graph Analytics) به‌عنوان ابزارهای کلیدی در کشف تقلب (Fraud Detection)، پول‌شویی (AML) و تحلیل رفتار مالی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

هدف از این پروژه، طراحی و توسعه سامانه‌ای پژوهش‌محور برای کشف روابط ذینفعان در تراکنش‌های پرداخت است تا بتواند با بهره‌گیری از مدل‌های تحلیل شبکه، الگوریتم‌های هوش مصنوعی و داده‌کاوی، ارتباطات پنهان میان کاربران، پذیرندگان و تراکنش‌ها را شناسایی و تفسیر کند.

اهداف کلان پروژه عبارت‌اند از:

• تحلیل شبکه‌ای روابط ذینفعان در داده‌های تراکنشی صنعت پرداخت.
• طراحی مدل داده گرافی برای ارتباط میان اشخاص، حساب‌ها، درگاه‌ها و تراکنش‌ها.
• توسعه الگوریتم‌های کشف الگوهای مشکوک، تکراری و سازمان‌یافته.
• پشتیبانی از فرآیندهای نظارتی، ضدپول‌شویی (AML) و کشف تقلب در شبکه پرداخت.
• تولید داشبورد تحلیلی برای نمایش بصری شبکه روابط و شاخص‌های ریسک.
  
  

چالش‌های فنی و تخصصی پروژه

1. مدل‌سازی گرافی داده‌های تراکنش: طراحی ساختار داده‌ای که روابط بین کاربران، کارت‌ها، پذیرندگان، و دستگاه‌های POS را در قالب گراف (Node-Edge) ذخیره و تحلیل کند.
2. تحلیل گراف در مقیاس کلان: توسعه زیرساخت محاسباتی برای تحلیل میلیون‌ها نود و میلیاردها ارتباط با کارایی بالا (Graph Database مانند Neo4j، TigerGraph یا Dgraph).
   
   
3. کشف الگوهای پنهان (Pattern Mining): طراحی الگوریتم‌های کشف خوشه‌ها (Clustering)، مسیرهای پول‌شویی، تراکنش‌های زنجیره‌ای و رفتارهای مشابه.
4. شناسایی روابط غیرمستقیم (Indirect Relations): تحلیل روابط چندمرحله‌ای میان ذینفعان که از طریق واسطه‌ها پنهان می‌شوند.
5. امتیازدهی ریسک ذینفعان (Risk Scoring): تعریف مدل امتیازدهی بر اساس شدت ارتباط، نوع تراکنش، تکرار، زمان و الگوهای انتقال وجه.
6. تحلیل زمانی (Temporal Analysis): تحلیل توالی زمانی تراکنش‌ها برای شناسایی الگوهای تکرارشونده یا هم‌زمانی‌های مشکوک.
7. تطبیق با الزامات AML و نظارتی: تطبیق مدل‌ها با الزامات قانونی بانک مرکزی و واحد اطلاعات مالی کشور (FIU).
8. نمایش بصری و تفسیر انسانی: طراحی داشبورد گرافیکی برای نمایش شبکه روابط و مسیرهای پولی با امکان فیلتر، جستجو و تحلیل تعاملی.

فازهای عملیاتی پیشنهادی:

• فاز ۱: تحلیل داده‌های تراکنشی و طراحی مدل مفهومی روابط ذینفعان.
• فاز ۲: طراحی مدل داده گرافی و انتخاب ابزارهای پایگاه داده گرافی مناسب.
• فاز ۳: توسعه الگوریتم‌های کشف روابط و امتیازدهی ریسک.
• فاز ۴: توسعه داشبورد تحلیلی و سامانه بصری‌سازی شبکه روابط.
• فاز ۵: تست، پایلوت و اعتبارسنجی مدل‌ها با داده‌های واقعی صنعت پرداخت.
  
  

نوآوری محصول نسبت به محصولات مشابه در کشور/شرکت

1. اولین سامانه بومی کشف روابط ذینفعان در صنعت پرداخت ایران: تمرکز بر داده‌های پرداخت، تراکنش‌های بانکی و درگاه‌های PSP.
2. به‌کارگیری تحلیل گراف (Graph Analytics): استفاده از مدل داده‌ای شبکه‌ای برای تحلیل روابط پنهان و غیرمستقیم بین کاربران.
3. مدل هوش مصنوعی برای شناسایی الگوهای سازمان‌یافته: بهره‌گیری از یادگیری ماشین برای تشخیص خوشه‌های رفتاری مشکوک و کشف شبکه‌های مالی.
4. نمایش بصری پیشرفته روابط مالی: طراحی داشبورد تحلیلی برای مدیران ریسک و نهادهای نظارتی جهت درک سریع شبکه‌های پولی.
   
   
5. تلفیق تحلیل تراکنش و تحلیل رفتار: ترکیب داده‌های مالی با داده‌های رفتاری (تکرار، زمان‌بندی، مسیر انتقال وجه).
6. قابلیت اتصال به سامانه‌های AML و SOC: هم‌افزایی با سامانه‌های موجود جهت ارائه دیدگاه جامع امنیت و تقلب.

مقیاس پروژه

مقیاس فنی: سامانه در فاز نخست با داده‌های یک PSP بزرگ یا شبکه سوئیچ پرداخت آزمایش می‌شود و سپس به سطح ملی قابل توسعه است.
مقیاس اقتصادی: با شناسایی شبکه‌های تقلب و پول‌شویی، از خسارات مالی گسترده جلوگیری می‌شود و توان نظارتی بانک مرکزی افزایش می‌یابد.

کاربران نهایی:

• بانک مرکزی و واحد اطلاعات مالی کشور (FIU)
• شرکت‌های PSP و بانک‌های صادرکننده کارت
• مراکز تحلیل داده و ریسک
• تیم‌های ضدتقلب (Fraud Management)

تأثیر کلان:

• ارتقای شفافیت مالی در نظام پرداخت کشور
• کاهش فعالیت‌های غیرقانونی و پول‌شویی در شبکه تراکنش‌ها
• افزایش توان نظارت مبتنی بر داده و تحلیل پیش‌نگر
• ایجاد زیرساخت هوش تحلیلی در حوزه امنیت مالی و AML
  
  

جمع‌بندی فازبندی پیشنهادی پروژه

فاز	عنوان فاز	خروجی کلیدی	نوع فعالیت
۱	تحلیل داده‌های تراکنش و مدل مفهومی روابط	مدل مفهومی و معماری اولیه سامانه	Research
۲	طراحی مدل داده گرافی و ابزار تحلیل شبکه	مستند طراحی داده و انتخاب فناوری	Design
۳	توسعه الگوریتم‌های کشف روابط و امتیازدهی ریسک	موتور تحلیل شبکه و مدل هوشمند	R&D
۴	توسعه داشبورد تحلیلی و بصری‌سازی شبکه	رابط کاربری تحلیلی و نقشه روابط مالی	Development
۵	تست، پایلوت و اعتبارسنجی نتایج	گزارش ارزیابی عملکرد و بهبود مدل‌ها	Validation

ملاحظات چارچوب پروپوزال ارسالی:

نگاه ماژولار و فازبندی:

به توجه به نوع تامین مالی پروژه که مبتنی بر اعتبار مالیاتی بانک مرکزی که عطف به تفاهم نامه بانک مرکزی و معاونت علمی ریاست جمهوری است، پروپوزال تهیه شده باید ساختار فازبندی شده و ماژولار داشته باشد و برای بازه زمانی یک ساله طراحی شده باشد و از سوی دیگر خروجی های هر فاز یا ماژول قابل اندازه گیری و بررسی باشد. از این رو ساختار فازبندی پیشنهادی در RFP موجود ارائه شده است با توجه به دانش و تجربه شرکت ارسال کننده پروپوزال، قابلیت بهبود و اصلاح دارد.

نگاه مالی مبتنی بر تحقیق و توسعه:

باتوجه به ماهیت R&D این پروژه و اهمیت سهم تحقیق برای نوآوری نسبت به راهکارهای موجود در بازار یا نمونه های بین المللی، باید بیش از 40 درصد ارزش پروژه باید برای مصارف مربوط به تحقیقات مورد نیاز برای توسعه محصول باشد. میزان سطح نوآوری و بخشی از محصول / پروژه که نسبت به راهکارهای حال حاضر نوآورانه است، تصریح و شفاف شود.

سرفصل هزینه کرد موردپذیرش:

باتوجه به نوع تامین مالی پروژه، باید محل مصرف منابع تامین شده عطف به آیین نامه های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای پروژه های R&D در موضوعات ذیل باشد:

• تهیه و اجاره فضای کار اختصاصی تحقیق و توسعه: هزینه اجاره فضای تحقیق و توسعه با اولویت استقرار در زیست بوم نوآوری متناسب با پروژه تحقیق و توسعه

• ماشین آلات و تجهیزات: معادل استهلاک سالیانه ماشین آلات و تجهیزات در صورتی که نصب و راه اندازی شده باشد.

• نیروی انسانی : معادل حقوق و مزایای مندرج در لیست بیمه تامین اجتماعی برای نیروی انسانی مستقیم در پروژه های تحقیق و توسعه تا سقف حداکثر دستمزد مشمول کسر حق بیمه 

• مواد اولیه و قطعات مصرفی : مواد اجزاء و قطعات به میزان متناسب برای تولید آزمایشی به تعداد محدود برای ساخت نمونه اولیه و به میزان به کار رفته برای ساخت واحد آزمایشی

• تاییدیه ها و استانداردها: 

• هزینه آزمون ها و تست ها برای تحقیق و توسعه 

• استانداردهای ویژه و اختصاصی بر روی محصولات و خدمات مرتبط با پروژه مورد نظر 

• هزینه ثبت پتنت بین المللی  

• همکاری فناورانه: هزینه کرد قرارداد با شرکت های دانش بنیان و فناور دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با تایید دبیرخانه و در چارچوب سرفصل های مورد تایید هزینه کرد در پروژه های تحقیق و توسعه

در پروپوزال ارسالی، پیشنهاد کلی نسبت به ساختار هزینه اعلام گردد.

 

تدقیق فازهای عملیاتی و ساختار هزینه کرد پس از ارزیابی شرکت های درخواست دهنده، با مشارکت ذینفعان بانک مرکزی و ناظران پروژه در همکاری با شرکت انجام خواهد شد.