شرح مسئله و اهداف شرکت برای تعریف پروژه

با رشد سریع بازار رمزارزها در ایران و افزایش حجم معاملات در صرافی‌های داخلی، یکی از چالش‌های اصلی نهادهای مالی و نظارتی، عدم وجود سازوکار شفاف برای محاسبه و اخذ مالیات از فعالیت‌های مرتبط با دارایی‌های دیجیتال است. تاکنون هیچ سامانه رسمی برای پایش تراکنش‌ها، تفکیک انواع درآمدهای رمزارزی و محاسبه خودکار مالیات وجود ندارد.

فعالیت کاربران در صرافی‌های داخلی، کیف پول‌های غیرمتمرکز و بازارهای P2P، موجب شده شفافیت مالیاتی در این حوزه از بین برود. در حالی که کشورهای پیشرو در حوزه رمزارز (مانند انگلستان، کره جنوبی و استرالیا) سامانه‌های RegTech (فناوری تنظیم‌گری هوشمند) را برای کنترل خودکار و محاسبه مالیات رمزارزها توسعه داده‌اند، در ایران این حوزه همچنان فاقد بستر نظارتی فناورانه است.

هدف از تعریف این پروژه، طراحی و پیاده‌سازی سامانه هوشمند محاسبه مالیات رمزارزی بر بستر فناوری‌های تحلیل داده، بلاک‌چین و هوش مصنوعی است. این سامانه به نهادهای مالیاتی، صرافی‌ها و کاربران کمک می‌کند تا بر اساس نوع تراکنش، سود و زیان واقعی و قوانین مالیاتی کشور، مالیات قابل پرداخت را به‌صورت دقیق و خودکار محاسبه کنند.

اهداف کلان پروژه عبارت‌اند از:

• ایجاد زیرساخت RegTech برای رصد و تحلیل تراکنش‌های رمزارزی
  
  
• طراحی موتور محاسبه مالیات بر اساس نوع فعالیت (تجاری، سرمایه‌گذاری، ماینینگ، کارمزدی و…)
  
  
• تدوین مدل انطباق‌پذیر با قوانین مالیاتی ایران
  
  
• اتصال به سامانه‌های مالیاتی، بانکی و صرافی‌های رمزارزی
  
  
• افزایش شفافیت، اعتماد و انضباط مالی در بازار دارایی‌های دیجیتال
  
  

چالش‌های فنی و تخصصی پروژه

1. عدم وجود استاندارد رسمی برای طبقه‌بندی درآمد رمزارزی: در قوانین مالیاتی ایران هنوز دسته‌بندی مشخصی برای درآمدهای رمزارزی وجود ندارد. بنابراین فاز نخست پروژه باید به تحقیق تطبیقی در مدل‌های مالیاتی کشور‌های دارای قانون‌گذاری (مانند OECD، HMRC، IRS) اختصاص یابد.
   
   
2. تحلیل خودکار تراکنش‌ها و محاسبه سود و زیان: با توجه به تنوع کیف پول‌ها و شبکه‌ها، طراحی الگوریتم‌هایی برای استخراج و تحلیل داده‌های زنجیره (On-chain Analysis) و محاسبه سود تحقق‌یافته یا تحقق‌نیافته بسیار مهم است.
   
   
3. طراحی ماژول تطبیق با صرافی‌ها و کیف پول‌ها: سامانه باید قابلیت اتصال API به پلتفرم‌های تبادل رمزارز داخلی و بین‌المللی (مانند Nobitex، Bitpin و Binance) را داشته باشد تا تراکنش‌ها به‌صورت خودکار همگام شوند.
   
   
4. الگوریتم‌های تشخیص فرار مالیاتی و تطبیق کاربر: توسعه مدل‌های هوش مصنوعی برای شناسایی الگوهای مشکوک، رفتارهای غیرمعمول و تراکنش‌های دورزننده قوانین (Anti-Tax Evasion Detection) بخش مهمی از تحقیق پروژه است.
   
   
5. چالش در حفظ حریم خصوصی و امنیت داده: داده‌های کاربران باید به‌صورت رمزنگاری‌شده ذخیره شوند و دسترسی به اطلاعات فقط برای نهادهای مجاز (مانند سازمان امور مالیاتی و بانک مرکزی) ممکن باشد.
   
   
6. یکپارچگی با قوانین متغیر: با توجه به احتمال تغییر در مقررات مالیاتی کشور، سیستم باید به‌صورت ماژولار و قانون‌محور طراحی شود تا امکان به‌روزرسانی سریع قواعد محاسبه مالیات وجود داشته باشد.
   
   

فازهای عملیاتی پیشنهادی:

• فاز ۱: تحقیق تطبیقی قوانین مالیاتی رمزارز در کشورهای منتخب و تدوین مدل بومی ایران
  
  
• فاز ۲: طراحی معماری فنی سامانه RegTech و مدل داده تراکنش‌های رمزارزی
  
  
• فاز ۳: توسعه موتور محاسبه مالیات و الگوریتم‌های تحلیل سود و زیان
  
  
• فاز ۴: اتصال به API صرافی‌ها و کیف پول‌های داخلی
  
  
• فاز ۵: آزمون، اعتبارسنجی داده‌ها و ارزیابی امنیت و دقت سامانه
  
  

نوآوری محصول نسبت به محصولات مشابه در کشور/شرکت

1. اولین سامانه RegTech مالیاتی در حوزه رمزارز ایران: این پروژه نخستین زیرساخت فناورانه رسمی برای پایش، تحلیل و محاسبه مالیات رمزارزها در کشور خواهد بود.
   
   
2. ترکیب فناوری‌های بلاک‌چین و هوش مصنوعی در تنظیم‌گری: سامانه با تحلیل داده‌های زنجیره، الگوهای معاملاتی و رفتار کاربران، امکان محاسبه دقیق مالیات را فراهم می‌کند.
   
   
3. مدل بومی مالیات رمزارز: الگوریتم محاسبه مالیات بر اساس قوانین مالیاتی کشور طراحی می‌شود و از روش‌های بین‌المللی (FIFO، LIFO، Average Cost) برای محاسبه سود استفاده می‌کند.
   
   
4. شفافیت و قابلیت ممیزی بلادرنگ: تمامی تراکنش‌ها و محاسبات مالیاتی در زنجیره بلاک‌چین ثبت و غیرقابل‌تغییر خواهند بود، بنابراین امکان بررسی و حسابرسی در هر زمان وجود دارد.
   
   
5. اتصال با سامانه‌های رسمی کشور: پشتیبانی از اتصال با سامانه‌های مالیاتی، بانکی و صرافی‌های داخلی از طریق Gateway امن و API استاندارد.
   
   
6. افزایش اعتماد کاربران و کاهش مناقشات مالیاتی: با ارائه گزارش شفاف از مبنای محاسبه مالیات و تاریخچه تراکنش‌ها، اختلاف میان کاربران و سازمان امور مالیاتی کاهش می‌یابد.
   
   

مقیاس پروژه

مقیاس فنی: در مرحله نخست، پروژه به‌صورت پایلوت در همکاری با چند صرافی داخلی و سازمان امور مالیاتی اجرا می‌شود. پس از ارزیابی عملکرد و تطبیق با الزامات قانونی، به سطح ملی گسترش می‌یابد و قابلیت اتصال به تمام پلتفرم‌های رمزارزی داخلی و خارجی را پیدا می‌کند.

مقیاس اقتصادی: این سامانه می‌تواند سالانه میلیاردها تومان درآمد مالیاتی شفاف برای دولت ایجاد کند و در عین حال با شفاف‌سازی بازار رمزارز، زمینه توسعه فعالیت‌های قانونمند را فراهم آورد.

کاربران نهایی:

• سازمان امور مالیاتی کشور برای نظارت و محاسبه مالیات رمزارزی
  
  
• صرافی‌ها و پلتفرم‌های رمزارزی برای اعلام و ثبت خودکار تراکنش‌ها
  
  
• کاربران حقیقی و حقوقی فعال در حوزه رمزارز برای گزارش مالیاتی شخصی
  
  

تأثیر کلان:

• افزایش شفافیت در بازار رمزارز و جلوگیری از فرار مالیاتی
  
  
• ایجاد بستر داده‌ای برای تصمیم‌گیری‌های کلان اقتصادی و نظارتی
  
  
• تقویت رویکرد RegTech در ساختار مالی ایران
  
  
• فراهم‌سازی بستر قانونی برای توسعه بازار رمزارز تحت نظارت رسمی
  
  

جمع‌بندی فازبندی پیشنهادی پروژه

فاز	عنوان فاز	خروجی کلیدی	نوع فعالیت
۱	تحقیق تطبیقی مدل‌های مالیاتی رمزارز در جهان	گزارش تحقیق و مدل بومی‌سازی‌شده قوانین ایران	Research
۲	طراحی معماری فنی و مدل داده RegTech رمزارزی	نقشه فنی سامانه و پروتکل ارتباطی با صرافی‌ها	Design
۳	توسعه موتور محاسبه مالیات و الگوریتم تحلیل تراکنش	ماژول تحلیلی و مالیاتی مبتنی بر بلاک‌چین	Development
۴	اتصال به API صرافی‌ها و کیف پول‌ها	زیرساخت همگام‌سازی تراکنش‌ها و ثبت خودکار داده	Integration
۵	تست، امنیت و ارزیابی عملکرد سامانه	گزارش ارزیابی فنی و مدل تجاری قابل استقرار	Validation

ملاحظات چارچوب پروپوزال ارسالی:

نگاه ماژولار و فازبندی:

به توجه به نوع تامین مالی پروژه که مبتنی بر اعتبار مالیاتی بانک مرکزی که عطف به تفاهم نامه بانک مرکزی و معاونت علمی ریاست جمهوری است، پروپوزال تهیه شده باید ساختار فازبندی شده و ماژولار داشته باشد و برای بازه زمانی یک ساله طراحی شده باشد و از سوی دیگر خروجی های هر فاز یا ماژول قابل اندازه گیری و بررسی باشد. از این رو ساختار فازبندی پیشنهادی در RFP موجود ارائه شده است با توجه به دانش و تجربه شرکت ارسال کننده پروپوزال، قابلیت بهبود و اصلاح دارد.

نگاه مالی مبتنی بر تحقیق و توسعه:

باتوجه به ماهیت R&D این پروژه و اهمیت سهم تحقیق برای نوآوری نسبت به راهکارهای موجود در بازار یا نمونه های بین المللی، باید بیش از 40 درصد ارزش پروژه باید برای مصارف مربوط به تحقیقات مورد نیاز برای توسعه محصول باشد. میزان سطح نوآوری و بخشی از محصول / پروژه که نسبت به راهکارهای حال حاضر نوآورانه است، تصریح و شفاف شود.

سرفصل هزینه کرد موردپذیرش:

باتوجه به نوع تامین مالی پروژه، باید محل مصرف منابع تامین شده عطف به آیین نامه های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای پروژه های R&D در موضوعات ذیل باشد:

• تهیه و اجاره فضای کار اختصاصی تحقیق و توسعه: هزینه اجاره فضای تحقیق و توسعه با اولویت استقرار در زیست بوم نوآوری متناسب با پروژه تحقیق و توسعه

• ماشین آلات و تجهیزات: معادل استهلاک سالیانه ماشین آلات و تجهیزات در صورتی که نصب و راه اندازی شده باشد.

• نیروی انسانی : معادل حقوق و مزایای مندرج در لیست بیمه تامین اجتماعی برای نیروی انسانی مستقیم در پروژه های تحقیق و توسعه تا سقف حداکثر دستمزد مشمول کسر حق بیمه 

• مواد اولیه و قطعات مصرفی : مواد اجزاء و قطعات به میزان متناسب برای تولید آزمایشی به تعداد محدود برای ساخت نمونه اولیه و به میزان به کار رفته برای ساخت واحد آزمایشی

• تاییدیه ها و استانداردها: 

• هزینه آزمون ها و تست ها برای تحقیق و توسعه 

• استانداردهای ویژه و اختصاصی بر روی محصولات و خدمات مرتبط با پروژه مورد نظر 

• هزینه ثبت پتنت بین المللی  

• همکاری فناورانه: هزینه کرد قرارداد با شرکت های دانش بنیان و فناور دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با تایید دبیرخانه و در چارچوب سرفصل های مورد تایید هزینه کرد در پروژه های تحقیق و توسعه

در پروپوزال ارسالی، پیشنهاد کلی نسبت به ساختار هزینه اعلام گردد.

 

تدقیق فازهای عملیاتی و ساختار هزینه کرد پس از ارزیابی شرکت های درخواست دهنده، با مشارکت ذینفعان بانک مرکزی و ناظران پروژه در همکاری با شرکت انجام خواهد شد.