شرح مسئله و اهداف شرکت برای تعریف پروژه

در صنعت پرداخت، بانکداری و خدمات مالی دیجیتال، حجم عظیمی از داده‌ها به‌صورت لحظه‌ای از منابع مختلف مانند تراکنش‌های بانکی، لاگ‌های امنیتی، رفتار کاربران، تعاملات اپلیکیشن، داده‌های شبکه و گزارش‌های عملیاتی تولید می‌شود. با این وجود، اغلب سازمان‌ها هنوز از روش‌های سنتی و آفلاین برای تحلیل داده استفاده می‌کنند و قادر به تصمیم‌گیری بلادرنگ (Real-Time Decision Making) نیستند.

این ضعف باعث می‌شود که در شناسایی رخدادهای حیاتی مانند کشف تقلب، مانیتورینگ تراکنش، تحلیل عملکرد سامانه‌ها، مدیریت SLA و تحلیل رفتار مشتریان (Customer Behavior Analytics) تأخیر ایجاد شود و فرصت واکنش سریع از بین برود.

پروژه‌ی «ایجاد سکوی تحلیل بلادرنگ از منابع داده‌ای مختلف» با هدف طراحی و پیاده‌سازی زیرساخت یکپارچه جمع‌آوری، پردازش و تحلیل داده‌های زنده (Streaming Data Platform) تعریف شده است تا بتواند با ترکیب داده‌های عملیاتی و تحلیلی، تصمیم‌گیری هوشمند و بلادرنگ را در حوزه‌های پرداخت و بانکی ممکن سازد.

اهداف کلان پروژه عبارت‌اند از:

• طراحی معماری یکپارچه برای جمع‌آوری و تحلیل داده‌های زنده از منابع متنوع (تراکنش، شبکه، اپلیکیشن، امنیت).
• توسعه هسته پردازش بلادرنگ (Streaming Engine) مبتنی بر Kafka، Flink یا Spark Streaming.
• ایجاد داشبوردهای مدیریتی برای نظارت بلادرنگ بر عملکرد سیستم‌ها و رفتار کاربران.
• پشتیبانی از تحلیل‌های هوش مصنوعی در زمان واقعی (Real-Time AI).
• فراهم‌سازی بستر داده‌ای برای کشف تقلب، تحلیل SLA و پیش‌بینی رفتار کاربران.

چالش‌های فنی و تخصصی پروژه

1. تجمیع داده‌های چندمنبعی (Multi-source Data Integration): طراحی مکانیزم جمع‌آوری داده از منابع متنوع با فرمت‌های مختلف (Log، API، Stream، DB Replication).
2. طراحی معماری پردازش جریان (Streaming Architecture): انتخاب و پیکربندی موتور پردازش بلادرنگ مانند Apache Kafka، Apache Flink یا Spark Structured Streaming.
3. مدیریت تاخیر و هم‌زمانی (Latency & Synchronization): تضمین تأخیر کمتر از چند ثانیه برای جریان داده‌ها در محیط‌های با حجم بالا.
4. ذخیره‌سازی بهینه داده‌های زنده: طراحی دو لایه ذخیره‌سازی شامل حافظه موقت (In-Memory) و Data Lake برای تحلیل‌های تاریخی.
   
   
5. پیاده‌سازی تحلیل‌های بلادرنگ: توسعه ماژول‌های محاسباتی مانند شناسایی الگوهای رفتاری غیرعادی، کشف ناهنجاری‌ها و پیش‌بینی تقاضا.
6. طراحی رابط‌های داشبورد و مانیتورینگ: ساخت داشبوردهای پویا برای مدیران عملیاتی، امنیتی و تجاری با قابلیت Drill-down و هشدار بلادرنگ.
7. امنیت و کنترل دسترسی: رمزنگاری جریان داده، کنترل دسترسی مبتنی بر نقش (RBAC) و اطمینان از محرمانگی داده‌های تراکنشی.
8. مقیاس‌پذیری افقی: طراحی معماری Cloud-native با قابلیت توزیع بار بین گره‌های پردازشی برای پشتیبانی از افزایش حجم داده‌ها.
   
   

فازهای عملیاتی پیشنهادی:

• فاز ۱: تحلیل نیازمندی‌ها و شناسایی منابع داده‌ای کلیدی در صنعت پرداخت.
• فاز ۲: طراحی معماری فنی سکوی تحلیل بلادرنگ.
• فاز ۳: توسعه ماژول جمع‌آوری و پردازش داده (Data Ingestion & Stream Processing).
• فاز ۴: طراحی داشبوردهای تحلیلی و هشداردهی بلادرنگ.
• فاز ۵: تست، ارزیابی عملکرد و بهینه‌سازی پایداری سامانه.

نوآوری محصول نسبت به محصولات مشابه در کشور/شرکت

1. اولین سکوی تحلیل داده بلادرنگ برای صنعت پرداخت کشور: با تمرکز بر داده‌های تراکنشی، امنیتی و عملیاتی به‌صورت هم‌زمان.
2. ترکیب تحلیل عملیاتی و تحلیلی (HTAP Architecture): امکان پردازش هم‌زمان داده‌های در جریان و تاریخی.
3. پشتیبانی از هوش مصنوعی در زمان واقعی: اجرای مدل‌های ML و AI برای شناسایی الگوهای رفتاری و پیش‌بینی ناهنجاری‌ها.
4. بومی‌سازی معماری Kafka/Flink برای محیط‌های بانکی: طراحی نسخه سازگار با الزامات امنیتی و شبکه‌ای داخلی.
5. یکپارچگی با سامانه‌های ضدتقلب و نظارت تراکنش: استفاده از خروجی تحلیل برای فعال‌سازی واکنش خودکار در سیستم‌های عملیاتی.
6. داشبورد تحلیلی یکپارچه برای تصمیم‌گیران: ارائه بینش آنی درباره سلامت شبکه، رفتار کاربران و روند تراکنش‌ها.

مقیاس پروژه

مقیاس فنی: پروژه در فاز نخست در سطح یک PSP یا بانک بزرگ برای تحلیل بلادرنگ تراکنش‌ها و لاگ‌های عملیاتی پیاده‌سازی می‌شود و سپس به سطح ملی قابل توسعه است.
مقیاس اقتصادی: کاهش زمان واکنش به اختلالات شبکه، افزایش دقت در کشف تقلب، و ارتقای کارایی عملیاتی منجر به صرفه‌جویی چشمگیر در هزینه‌های عملیاتی می‌شود.

کاربران نهایی:

• بانک‌ها، شرکت‌های پرداخت و نهادهای نظارتی
• مراکز SOC و واحدهای ضدتقلب (Fraud Detection Units)
• تیم‌های BI و تصمیم‌گیران ارشد فناوری
• مراکز عملیات زیرساخت و شبکه

تأثیر کلان:

• ارتقای تاب‌آوری زیرساخت‌های پرداخت و بانکی در زمان واقعی
• افزایش بهره‌وری تصمیم‌گیری مبتنی بر داده
• بهبود کشف تقلب و امنیت تراکنش‌ها
• توسعه زیرساخت ملی برای تحلیل داده‌های لحظه‌ای در اقتصاد دیجیتال
  
  

جمع‌بندی فازبندی پیشنهادی پروژه

فاز	عنوان فاز	خروجی کلیدی	نوع فعالیت
۱	تحلیل نیازمندی‌ها و شناسایی منابع داده	فهرست منابع داده و الزامات فنی	Research
۲	طراحی معماری فنی سکوی بلادرنگ	مستند معماری داده و زیرساخت پردازش	Design
۳	توسعه ماژول جمع‌آوری و پردازش داده	موتور پردازش جریان و ماژول‌های اتصال داده	Development
۴	طراحی داشبورد و سیستم هشداردهی	داشبورد مدیریتی و نظارتی بلادرنگ	Implementation
۵	تست عملکرد، امنیت و بهره‌برداری نهایی	گزارش ارزیابی پایداری و کارایی سامانه	Validation

ملاحظات چارچوب پروپوزال ارسالی:

نگاه ماژولار و فازبندی:

به توجه به نوع تامین مالی پروژه که مبتنی بر اعتبار مالیاتی بانک مرکزی که عطف به تفاهم نامه بانک مرکزی و معاونت علمی ریاست جمهوری است، پروپوزال تهیه شده باید ساختار فازبندی شده و ماژولار داشته باشد و برای بازه زمانی یک ساله طراحی شده باشد و از سوی دیگر خروجی های هر فاز یا ماژول قابل اندازه گیری و بررسی باشد. از این رو ساختار فازبندی پیشنهادی در RFP موجود ارائه شده است با توجه به دانش و تجربه شرکت ارسال کننده پروپوزال، قابلیت بهبود و اصلاح دارد.

نگاه مالی مبتنی بر تحقیق و توسعه:

باتوجه به ماهیت R&D این پروژه و اهمیت سهم تحقیق برای نوآوری نسبت به راهکارهای موجود در بازار یا نمونه های بین المللی، باید بیش از 40 درصد ارزش پروژه باید برای مصارف مربوط به تحقیقات مورد نیاز برای توسعه محصول باشد. میزان سطح نوآوری و بخشی از محصول / پروژه که نسبت به راهکارهای حال حاضر نوآورانه است، تصریح و شفاف شود.

سرفصل هزینه کرد موردپذیرش:

باتوجه به نوع تامین مالی پروژه، باید محل مصرف منابع تامین شده عطف به آیین نامه های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای پروژه های R&D در موضوعات ذیل باشد:

• تهیه و اجاره فضای کار اختصاصی تحقیق و توسعه: هزینه اجاره فضای تحقیق و توسعه با اولویت استقرار در زیست بوم نوآوری متناسب با پروژه تحقیق و توسعه

• ماشین آلات و تجهیزات: معادل استهلاک سالیانه ماشین آلات و تجهیزات در صورتی که نصب و راه اندازی شده باشد.

• نیروی انسانی : معادل حقوق و مزایای مندرج در لیست بیمه تامین اجتماعی برای نیروی انسانی مستقیم در پروژه های تحقیق و توسعه تا سقف حداکثر دستمزد مشمول کسر حق بیمه 

• مواد اولیه و قطعات مصرفی : مواد اجزاء و قطعات به میزان متناسب برای تولید آزمایشی به تعداد محدود برای ساخت نمونه اولیه و به میزان به کار رفته برای ساخت واحد آزمایشی

• تاییدیه ها و استانداردها: 

• هزینه آزمون ها و تست ها برای تحقیق و توسعه 

• استانداردهای ویژه و اختصاصی بر روی محصولات و خدمات مرتبط با پروژه مورد نظر 

• هزینه ثبت پتنت بین المللی  

• همکاری فناورانه: هزینه کرد قرارداد با شرکت های دانش بنیان و فناور دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با تایید دبیرخانه و در چارچوب سرفصل های مورد تایید هزینه کرد در پروژه های تحقیق و توسعه

در پروپوزال ارسالی، پیشنهاد کلی نسبت به ساختار هزینه اعلام گردد.

 

تدقیق فازهای عملیاتی و ساختار هزینه کرد پس از ارزیابی شرکت های درخواست دهنده، با مشارکت ذینفعان بانک مرکزی و ناظران پروژه در همکاری با شرکت انجام خواهد شد.